Rừng đặc dụng giữ vai trò “lá phổi xanh”, vùng lõi bảo tồn đa dạng sinh học và lưu giữ các giá trị tự nhiên – văn hóa – lịch sử quan trọng. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương, trong đó có Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử (Bắc Ninh), công tác bảo vệ rừng đang đối mặt với nghịch lý lớn khi mức kinh phí bảo vệ rừng đặc dụng chỉ 150.000 đồng/ha/năm, thấp hơn nhiều so với 500.000 đồng/ha/năm đối với rừng phòng hộ theo quy định tại Nghị định 58/2024/NĐ-CP. Chênh lệch này không chỉ gây khó khăn trong triển khai nhiệm vụ bảo vệ rừng, mà còn tạo ra sự bất bình đẳng giữa các Ban quản lý rừng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả bảo tồn và khả năng tham gia của cộng đồng dân cư vùng đệm.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Tây Yên Tử - “Lá phổi” đa dạng sinh học của tỉnh Bắc Ninh
Theo Báo cáo kết quả quản lý rừng đặc dụng năm 2025 của Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử, đơn vị đang quản lý 12.532,74ha rừng đặc dụng, trong đó có 11.820,86ha rừng tự nhiên – khu hệ sinh thái được đánh giá là đa dạng, giàu giá trị bảo tồn hàng đầu vùng Đông Bắc. Khu bảo tồn không chỉ là trung tâm lưu giữ nguồn gen quý hiếm mà còn là điểm phục hồi đa dạng sinh học quan trọng, với nhiều hoạt động như tái thả động vật hoang dã: trăn đất 35 kg, khỉ đuôi lợn 8 kg; nghiên cứu khoa học về bò sát – lưỡng cư phối hợp Viện Hàn lâm KHCN; xây dựng mô hình lâm sản ngoài gỗ (ba kích, khôi tía) trên 2,5 ha.
Tuy vậy, công tác bảo tồn đang gặp nhiều trở ngại, trong đó mức kinh phí bảo vệ rừng thấp là thách thức lớn nhất.
Trong năm 2025, Ban quản lý đã giao khoán bảo vệ 3.158,75 ha rừng tự nhiên cho 12 cộng đồng dân cư và 10 hộ dân với tổng kinh phí 2,104 tỷ đồng (bình quân 150.000 đồng/ha/năm) theo ngân sách Nhà nước cấp. Việc giao khoán góp phần tăng thu nhập cho người dân vùng đệm, gắn lợi ích cộng đồng với tài nguyên rừng, hạn chế khai thác, đốt nương làm rẫy, phát huy vai trò cộng đồng trong giám sát, gìn giữ rừng.
Tuy nhiên, với mức hỗ trợ chỉ 150.000 đồng/ha/năm, người dân khó có thể duy trì tuần tra thường xuyên, đặc biệt trong địa hình hiểm trở, vùng sâu – vùng xa, nơi nguy cơ cháy rừng cao. Trong khi đó, rừng phòng hộ lại được áp dụng mức hỗ trợ 500.000 đồng/ha/năm, cao gấp hơn 3 lần dù yêu cầu bảo vệ rừng đặc dụng thường nặng nề hơn.
Sự chênh lệch này đang bộc lộ những bất cập trong cơ chế chính sách, gây nhiều trăn trở cho lực lượng kiểm lâm và cộng đồng dân cư trực tiếp tham gia bảo vệ rừng.
“Kinh phí 150.000 đồng/ha là quá thấp để giữ rừng” – tiếng nói từ thực tiễn
Trong Văn bản ngày 05/07/2024 gửi Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Bắc Giang (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh) để kiến nghị Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Phó Giám đốc Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử Nguyễn Trọng Vạn đã chỉ rõ bất cập trong cơ chế hỗ trợ kinh phí bảo vệ rừng đặc dụng. “Nhà nước cấp kinh phí bảo vệ rừng bình quân 150.000 đồng/ha/năm cho rừng đặc dụng, trong khi rừng phòng hộ được cấp 500.000 đồng/ha/năm. Việc chênh lệch kinh phí như vậy là rất bất cập đối với các Ban quản lý rừng đặc dụng”, ông Vạn nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, Giám đốc Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử Hoàng Văn Nguyên, cho rằng kinh phí thấp đang tác động trực tiếp đến năng lực bảo vệ rừng của đơn vị. “Công tác bảo vệ rừng đặc dụng đòi hỏi lực lượng lớn, tần suất tuần tra dày, trong khi kinh phí giao khoán thấp khiến người dân khó bám rừng, khó duy trì công tác bảo vệ hiệu quả”, ông Hoàng Văn Nguyên cho biết.
Tại nhiều thôn vùng đệm, để đi tuần tra một ngày xuyên rừng, người dân phải đi bộ hàng chục km, nhưng mức hỗ trợ chỉ tương đương khoảng 400 đồng/ngày/ha.
Thực trạng kinh phí bảo vệ rừng thấp đã dẫn đến nhiều hệ lụy. Trước hết là sự suy giảm động lực của cộng đồng nhận khoán. Người dân là lực lượng quan trọng nhất trong bảo vệ rừng đặc dụng. Nhưng khi mức khoán quá thấp, họ buộc phải ưu tiên sinh kế khác, giảm thời gian dành để tuần tra rừng.
Bên cạnh đó, nguy cơ vi phạm tăng cao. Mặc dù Tây Yên Tử kiểm soát tốt tình trạng khai thác trái phép, nhưng 12 vụ cháy rừng trong 9 tháng đầu năm đã cho thấy áp lực ngày càng lớn nếu thiếu nguồn lực tuần tra thường xuyên.
Kinh phí thấp cũng khiến khó thu hút cán bộ kiểm lâm. Biên chế thiếu, nhiều kiểm lâm viên phải kiêm nhiệm, trong khi yêu cầu tuần tra ngày càng cao, điều kiện địa hình hiểm trở gây nhiều áp lực.
Về lâu dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Việc suy giảm khả năng bảo vệ rừng tại các khu vực “vùng lõi” có nguy cơ dẫn đến mất mát hệ sinh thái tự nhiên, suy giảm nguồn gen quý hiếm – những giá trị gần như không thể phục hồi trong thời gian ngắn.
Theo Luật Lâm nghiệp, rừng đặc dụng có chức năng như: bảo tồn hệ sinh thái; lưu giữ nguồn gen; bảo vệ động – thực vật quý hiếm; bảo tồn cảnh quan, văn hóa – lịch sử; phục vụ nghiên cứu khoa học; phát triển du lịch sinh thái.Trong khi đó, rừng phòng hộ chủ yếu thực hiện chức năng phòng hộ đầu nguồn, chống xói mòn, bảo vệ nguồn nước.
Như vậy, khối lượng nhiệm vụ của rừng đặc dụng nặng nề hơn, nhưng mức kinh phí lại thấp nhất trong các loại rừng. Đây là bất cập cần sớm được điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn quản lý và yêu cầu bảo tồn hiện nay.
Từ thực tế đó, Ban quản lý Tây Yên Tử thống nhất kiến nghị Chính phủ điều chỉnh mức kinh phí bảo vệ rừng đặc dụng lên 500.000 đồng/ha/năm, tương đương với rừng phòng hộ. Việc điều chỉnh này nhằm đảm bảo sự công bằng giữa các loại rừng, đồng thời tăng cường an toàn rừng trong bối cảnh biến đổi khí hậu khi số vụ cháy rừng gia tăng, diễn biến phức tạp, cần tăng chi phí tuần tra, cảnh báo sớm.
Bên cạnh đó, mức khoán hợp lý hơn sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho cộng đồng dân cư vùng đệm gắn bó hơn với rừng, tăng hiệu quả giữ rừng tận gốc, từ sớm, từ đó tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học. Tây Yên Tử hiện là khu rừng duy nhất còn lại của tỉnh Bắc Ninh sở hữu hệ sinh thái tương đối nguyên vẹn, tiêu biểu cho vùng Đông Bắc, rất cần mức đầu tư tương xứng.
Rừng đặc dụng là tài sản vô giá của quốc gia. Để bảo vệ tài sản ấy, chính sách phải đủ mạnh, đủ công bằng và sát thực tiễn. Mức kinh phí 150.000 đồng/ha/năm hiện tại không còn phù hợp với yêu cầu thực tế, không tương xứng với tầm quan trọng của rừng đặc dụng và không đủ để duy trì hiệu quả lực lượng bảo vệ rừng tại cơ sở.
Vì vậy, việc điều chỉnh mức hỗ trợ lên 500.000 đồng/ha/năm không chỉ hợp lý về mặt chính sách, mà còn là mệnh lệnh từ thực tiễn, xuất phát từ nhu cầu cấp thiết của rừng, của cộng đồng và của cả hệ sinh thái vùng Đông Bắc.
Giám đốc Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử Hoàng Văn Nguyên nhấn mạnh: “Rừng đặc dụng rất cần sự quan tâm đúng mức để bảo tồn được giá trị thiên nhiên quý hiếm còn lại. Kinh phí bảo vệ rừng cần được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ và thực tiễn tại địa phương”.
Đầu tư đúng – rừng sẽ được bảo vệ. Rừng được bảo vệ – môi trường, khí hậu và đời sống cộng đồng mới có thể phát triển bền vững trong dài hạn.
Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử – tiền thân là Khu bảo tồn thiên nhiên Khe Rỗ được thành lập ngày 05/8/1995 theo Quyết định số 715/QĐ-UB của UBND tỉnh Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Ninh). Cùng năm, Ban Quản lý khu bảo tồn được thành lập, tạo cơ sở pháp lý và tổ chức để triển khai các hoạt động quản lý, bảo vệ rừng đặc dụng.
Bài 8: Kiểm lâm khu vực số 12 - Sơn La quyết tâm bảo vệ hơn 19.000 ha rừng
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 6: Bảo vệ rừng và xử lý nghiêm tình trạng phá rừng trồng cà phê ở Sơn La
- Bài 5: Giữ rừng Tam Đảo - Tam Dương: Gian nan nhưng quyết tâm không lùi bước
- Bài 4: Bảo tồn thiên nhiên để phát triển bền vững ở Bát Xát
- Bài 3: Nhiều thách thức trong giữ rừng ở Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống
Năm 2025 khép lại trong một bối cảnh đặc biệt đối với ngành lâm nghiệp nói chung và lực lượng kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên nói riêng. Đây không chỉ là năm cuối của nhiệm kỳ 2021–2025, mà còn là năm đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong tổ chức bộ máy quản lý nhà nước theo hướng “tinh – gọn – mạnh – hiệu năng – hiệu lực – hiệu quả”, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, áp lực sinh kế và yêu cầu bảo vệ rừng ngày càng gia tăng.
Không có tiếng kêu cứu nào vang lên khi một chiếc bẫy sập xuống hay một cánh cửa lồng khép lại. Nhưng sự im lặng ấy không đồng nghĩa với vô cảm. Động vật hoang dã đang biến mất trong những giao dịch lạnh lùng, để lại phía sau một khoảng trống sinh thái và một câu hỏi đạo lý của những kẻ săn bắn, bắt nhốt, buôn bán trái phép.
Trước diễn biến phức tạp của tình trạng phá rừng để trồng cà phê, Hạt Kiểm lâm Khu vực VI (Sơn La) đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tăng cường giám sát, ứng dụng công nghệ số và xử lý nghiêm vi phạm. Những nỗ lực này hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh gắn với bảo vệ tài nguyên rừng bền vững.
Sáng ngày 17/12/2025, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị tổ chức Diễn đàn “Khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên biển và hải đảo Việt Nam” với sự tham dự của hơn 100 đại biểu đến từ các bộ, ngành, địa phương ven biển, các tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan báo chí.
Tại buổi làm việc với xã Hồ Thầu (Tuyên Quang) về công tác truyền thông các sản phẩm OCOP, phát triển du lịch nông nghiệp và xây dựng phát triển thương hiệu Trà Shan Tuyết Hồ Thầu. TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã khẳng định: Hồ Thầu có nhiều điều kiện để phát triển du lịch nông nghiệp và nâng cao giá trị trà Shan Tuyết cổ thụ và nếu làm tốt công tác truyền thông thì Hồ Thầu hoàn toàn có cơ hội phát triển du lịch nông nghiệp và xây dựng phát triển thương hiệu Trà Shan Tuyết Hồ Thầu, Tuyên Quang.
