Ban Quản lý rừng Bắc Ninh (Ban) quản lý toàn bộ diện tích rừng của tỉnh Bắc Ninh cũ - tỉnh có tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa cao nhất cả nước. Tuy nhiên, Ban vẫn duy trì ổn định hơn 476 ha rừng phòng hộ với chất lượng ngày càng được nâng lên.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Nhiều kết quả tích cực
Ông Nguyễn Duy Tưởng – Trưởng Ban Quản lý rừng Bắc Ninh cho biết: Trong năm 2025, toàn bộ 476,09 ha rừng và đất lâm nghiệp được giao cho Ban quản lý không để xảy ra bất kỳ vụ lấn chiếm hay chặt phá trái phép nào.
“Có thể nói năm 2025 tiếp tục là năm chúng tôi giữ vững được an ninh rừng trong điều kiện thời tiết hết sức khắc nghiệt. Nhờ tuần tra kiểm soát thường xuyên và sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng kiểm lâm địa bàn, chính quyền các xã cùng 180 hộ nhận khoán và cộng đồng dân cư, mọi nguy cơ xâm hại đều được phát hiện và xử lý ngay từ đầu. Đến nay, an ninh rừng vẫn ổn định tuyệt đối”, ông Tưởng khẳng định.
Về công tác phát triển rừng, dù năm 2025 không có kế hoạch trồng mới, diện tích rừng phòng hộ vẫn được duy trì ổn định, trong đó 163,35 ha rừng cải tạo theo mô hình phát triển rừng bền vững giai đoạn 2015 - 2020 đang sinh trưởng rất tốt. Ông Nguyễn Duy Tưởng cho biết chất lượng rừng được nâng lên rõ rệt, độ che phủ tăng đáng kể, tạo tiền đề quan trọng cho mục tiêu phát triển kinh tế rừng lâu dài của tỉnh.
Đặc biệt, công tác phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) mùa khô 2024 - 2025 được đánh giá là thành công vượt bậc dù thời tiết cực đoan kéo dài do ảnh hưởng của El Nino. Ông Nguyễn Duy Tưởng chia sẻ “Đây là nhiệm vụ trọng tâm số một của Ban. Ngay từ đầu mùa khô, Ban luôn nhận được sự chỉ đạo kịp thời, sát sao của Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh; cùng với đó là sự phối hợp hiệu quả của chính quyền các xã, phường, lực lượng kiểm lâm địa bàn và cộng đồng dân cư. Tất cả đã tạo thành một hệ thống phối hợp “4 tại chỗ” vững chắc giúp phòng ngừa và xử lý cháy rừng kịp thời”.
Theo đó, Ban cũng đã xây dựng, rà soát và bổ sung phương án PCCCR hằng năm; kiện toàn Ban chỉ huy PCCCR và các tổ đội xung kích; bố trí lực lượng trực 24/24 giờ trong thời kỳ cao điểm; tổ chức nhiều lớp tuyên truyền, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho lực lượng chuyên trách. Công tác tuần tra, kiểm tra tại các khu vực trọng điểm dễ cháy được duy trì thường xuyên, nhất là vào những ngày nắng nóng kéo dài.
Ngoài ra, đơn vị cũng phối hợp với chính quyền cơ sở tăng cường truyền thông, hướng dẫn người dân sống ven rừng nâng cao ý thức, chấp hành nghiêm các quy định về sử dụng lửa trong rừng; kịp thời cảnh báo nguy cơ cháy thông qua hệ thống biển báo, thông tin dự báo cấp cháy rừng.
Nhờ làm tốt công tác phòng ngừa và chủ động trong triển khai phương án, dù mùa khô 2024 - 2025 có nhiều yếu tố bất lợi, toàn bộ các vụ cháy rừng xảy ra trên địa bàn đều được phát hiện và xử lý ngay từ đầu, không để lan rộng, không gây thiệt hại lớn đến tài nguyên rừng.
“Có thể khẳng định, công tác PCCCR thời gian qua luôn được quan tâm ở mức cao nhất, với tinh thần trách nhiệm, quyết liệt và sự vào cuộc của toàn hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Ban tiếp tục hoàn thiện, nâng cao hiệu quả PCCCR trong mùa khô 2025–2026 và những năm tiếp theo”, Trưởng Ban Quản lý rừng Bắc Ninh Nguyễn Duy Tưởng cho hay.
Vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập
Tuy nhiên, Phó trưởng Ban Quản lý rừng Bắc Ninh Lê Thanh Giang cũng thẳng thắn nhìn nhận còn nhiều bất cập đặt ra cho ngành lâm nghiệp tỉnh nói chung và của Ban nói riêng. Rừng Bắc Ninh cũ tuy diện tích nhỏ nhưng phân tán, xen kẽ khu dân cư, khu công nghiệp, trường học, di tích tâm linh nên áp lực bảo vệ rất lớn. Ý thức sử dụng lửa của một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế, tình trạng đốt vàng mã, thắp hương trong rừng hoặc ben rừng vẫn xảy ra dù đã được tuyên truyền nhiều lần. Khi kết hợp với điều kiện thời tiết cực đoan – đặc biệt là hiệu ứng El Nino khiến nắng nóng kéo dài, độ ẩm thấp – nguy cơ cháy rừng tăng cao. Lớp thực bì dày, khô và lượng vật liệu cháy tích tụ nhiều năm khiến nguy cơ cháy lan trở nên nghiêm trọng hơn, chỉ từ một nguồn lửa nhỏ.
Bên cạnh đó, nguồn kinh phí dành cho công tác quản lý bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. Kinh phí tuần tra rừng, duy tu đường băng cản lửa, tiêu giảm vật liệu cháy hay sửa chữa các biển cảnh báo còn thấp; trang thiết bị PCCCR của lực lượng cơ sở còn thiếu và thô sơ. Đa số cán bộ kỹ thuật hiện trường chưa có trụ sở làm việc độc lập, phải ở nhờ trụ sở xã/phường, gây khó khăn cho sinh hoạt, phối hợp và triển khai nhiệm vụ.
Ngoài ra, sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính theo mô hình hai cấp, một số cơ chế phối hợp, quy trình chỉ đạo điều hành cần thời gian để điều chỉnh, hoàn thiện. Trong một số tình huống, việc chỉ huy chữa cháy ở cơ sở còn thiếu thống nhất, dẫn đến phản ứng chưa kịp thời khi xảy ra cháy vào buổi tối hoặc tại khu vực địa hình phức tạp.
Tổng thể lại, những bất cập này cho thấy công tác bảo vệ và phát triển rừng không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của ngành lâm nghiệp mà còn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ chính quyền cơ sở, cộng đồng dân cư và sự đầu tư nguồn lực phù hợp trong thời gian tới.
Cộng đồng giữ vai trò quan trọng trong giữ rừng
Nói về vai trò của cộng đồng, ông Lê Thanh Giang - Phó trưởng Ban Quản lý rừng Bắc Ninh khẳng định, người dân giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng. Đây không chỉ là lực lượng phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng mà còn là nhóm tham gia trực tiếp, kịp thời và hiệu quả nhất trong nhiều tình huống thực tế. Với đặc thù diện tích rừng phân bố rộng, xen kẽ khu dân cư, sự đồng hành của người dân là yếu tố quyết định để triển khai quản lý và bảo vệ rừng một cách bền vững.
Với 180 hộ nhận khoán và cộng đồng dân cư thôn nhận khoán, Ban Quản lý rừng Bắc Ninh đã hình thành được mạng lưới bảo vệ rừng rộng khắp trên toàn địa bàn. Mạng lưới này không chỉ giúp tăng cường công tác tuần tra, quản lý hiện trường mà còn tạo thành hệ thống “tai mắt” quan trọng, hỗ trợ phát hiện nhanh các hành vi vi phạm cũng như các dấu hiệu cháy rừng. Khi xảy ra sự cố, người dân chính là những người có mặt đầu tiên, tham gia tích cực cùng lực lượng chuyên trách để ngăn chặn lửa lan rộng.
Thực tế cho thấy, ở những khu vực người dân có ý thức cao và phối hợp tốt, số vụ cháy rừng được phát hiện sớm, khoanh vùng nhanh, hạn chế thiệt hại rõ rệt. Việc tuyên truyền, tập huấn và vận động người dân chung tay bảo vệ rừng thời gian qua đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, hình thành thói quen tuân thủ quy định về sử dụng lửa, từ đó giảm thiểu nguy cơ cháy rừng ngay từ gốc.
Ông Lê Thanh Giang nhấn mạnh: Người dân không chỉ là đối tượng được tuyên truyền mà còn là chủ thể quan trọng, vừa trực tiếp tham gia bảo vệ rừng, vừa là lực lượng đồng hành đáng tin cậy của Ban Quản lý rừng. Sự vào cuộc trách nhiệm và tích cực của người dân chính là yếu tố tạo nên thành công trong công tác PCCCR thời gian qua và là nền tảng quan trọng để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng trong thời gian tới.
Giữa những nhà máy, khu công nghiệp và đô thị mới mọc lên từng ngày, hơn 476 ha rừng phòng hộ của tỉnh Bắc Ninh cũ vẫn âm thầm thực hiện vai trò điều hòa khí hậu, chống xói mòn và bảo vệ môi trường sống cho hàng triệu cư dân. Thành quả ấy không chỉ là con số, mà là sự chung sức của cả hệ thống chính trị và cộng đồng – minh chứng sống động rằng phát triển kinh tế và bảo vệ thiên nhiên hoàn toàn có thể song hành.
Ông Lê Thanh Giang bày tỏ niềm tin: “Với sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, sự phối hợp của chính quyền địa phương và đặc biệt là sự chung tay của người dân, rừng phòng hộ Bắc Ninh sẽ tiếp tục là lá phổi xanh bền vững giữa lòng đô thị hóa mạnh mẽ của tỉnh nhà”.
Năm 2026, Ban Quản lý rừng Bắc Ninh đặt quyết tâm giữ vững 476,09 ha rừng hiện có, trong đó 470,88 ha rừng trồng phòng hộ phải được bảo vệ an toàn tuyệt đối, không để xảy ra tình trạng xâm lấn, lấn chiếm hay suy giảm diện tích rừng.
Bài 23: Hạt Kiểm lâm Yên Thủy - Phú Thọ: Nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ và phát triển rừng
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 20: Giữ màu xanh đầu nguồn Sơn Động giữa mùa khô khắc nghiệt
- Bài 14: Kiểm lâm liên xã Sơn Động giữ rừng gắn với phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững
- Bài 9: Gìn giữ đa dạng sinh học để phát triển lâm nghiệp bền vững ở Bắc Ninh
- Bài 7: Bất cập trong giữ rừng đặc dụng Tây Yên Tử
- Bắc Ninh: Giữ màu xanh Tây Yên Tử giữa thách thức biến đổi khí hậu
Không chỉ hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, Hạt Kiểm lâm số 10 - tỉnh Thái Nguyên (Hạt) còn chủ động ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm, triển khai hiệu quả nhiều giải pháp đồng bộ trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Đơn vị đang từng bước khẳng định vai trò nòng cốt trong thực hiện mục tiêu lâm nghiệp bền vững gắn với sinh kế của người dân miền núi.
Những ngày cuối mùa khô, con đường dẫn vào các trạm bảo vệ rừng ở Sơn Động hun hút gió núi. Nắng xiên qua tán rừng già, hắt xuống những dải đất khô sậm màu, nơi chỉ cần một tàn lửa nhỏ cũng có thể bùng lên thành đám cháy. Giữa không gian ấy, tiếng bộ đàm vang lên ngắn gọn, dứt khoát và những bước chân tuần tra vẫn đều đặn men theo sườn dốc. Với lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách, đây không chỉ là công việc thường nhật, mà là cuộc “giữ rừng” bền bỉ, âm thầm để bảo vệ sinh kế, nguồn nước và môi trường cho cả vùng hạ du.
Năm 2025, Hạt Kiểm lâm số 12 - tỉnh Thái Nguyên (Hạt) đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, góp phần bảo vệ tốt diện tích rừng hiện có, không để xảy ra cháy rừng lớn, xử lý kịp thời các vụ vi phạm pháp luật về lâm nghiệp.
Trong chiến lược phát triển lâm nghiệp bền vững, Hạt Kiểm lâm Kim Bôi (tỉnh Phú Thọ) xác định rõ phương châm: bảo vệ rừng để phát triển, phát triển rừng để người dân sống được nhờ rừng. Từ công tác quản lý giống, trồng rừng, chăm sóc, khai thác đến bảo vệ, phòng cháy chữa cháy rừng, mọi hoạt động đều hướng đến mục tiêu vừa giữ vững độ che phủ rừng, vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương.
Trong bối cảnh ngành cà phê Tây Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu và sự suy thoái của hệ sinh thái, mô hình cà phê thông minh kết hợp với cây thân gỗ (nông lâm kết hợp) đang nổi lên như một giải pháp bền vững. Để tìm hiểu rõ hơn về những lợi ích của mô hình này và cách thức triển khai tại Tây Nguyên, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có buổi trò chuyện với TS. Trần Hữu Nghị, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Nhiệt đới (Tropenbos Việt Nam). Ông đã chia sẻ những thông tin quan trọng về giải pháp phục hồi rừng kết hợp với sản xuất cà phê, đồng thời làm rõ các lợi ích về kinh tế, môi trường và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu mà mô hình này mang lại.
