Theo Quyết định số 582/QĐ-TTg ngày 3/7/2024 của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 thì Nghệ An có 7 cảng cá, 5 khu neo đậu tránh trú bão. Trong quy hoạch chung của cả nước, trên địa bàn Nghệ An có 7 cảng cá được đưa vào quy hoạch, trong đó có 3 cảng cá loại I, 2 cảng cá loại II và 2 cảng cá loại III.

Tuy nhiên, hiện nay hạ tầng, trang thiết bị tại một số cảng cá và lực lượng thực hiện nhiệm vụ còn hạn chế so với yêu cầu; trong khi nhiệm vụ kiểm soát tàu cá, giám sát sản lượng và truy xuất nguồn gốc ngày chặt chẽ.

Trong chuyến thực tế tại một số cảng cá trên địa bàn, ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An cũng nhận định đây là một trong những vấn đề tỉnh Nghệ An đang tập trung khắc phục và để công tác chống khai thác IUU đạt hiệu quả cao, tại đây Phó Giám đốc Sở cũng đã nêu ra 3 nhóm giải pháp chính:

Thứ nhất, từng bước hoàn thiện hạ tầng và trang thiết bị tại cảng cá. Sở sẽ rà soát thực trạng từng cảng để báo cáo UBND tỉnh ưu tiên những hạng mục cần đầu tư trước, nhất là hạ tầng tại cảng, thiết bị phục vụ kiểm soát tàu ra, vào cảng, giám sát sản lượng bốc dỡ, lưu trữ hồ sơ và kết nối dữ liệu. Việc đầu tư sẽ theo hướng đúng nhu cầu, có trọng tâm, tránh dàn trải, ưu tiên các cảng có sản lượng khai thác lớn và vai trò quan trọng trong kiểm soát nguồn gốc thủy sản.

Thứ hai, nâng cao năng lực, chất lượng lực lượng thực hiện nhiệm vụ tại cảng. Sở sẽ phối hợp với các địa phương rà soát, bố trí nhân lực phù hợp với khối lượng công việc; đồng thời tăng cường tập huấn nghiệp vụ, thống nhất quy trình kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của địa phương, BQL Cảng cá. Đặc biệt, sẽ tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý thủy sản (Chi cục Thuỷ sản và Kiểm ngư), Ban quản lý cảng cá, Bộ đội Biên phòng và chính quyền địa phương để không để xảy ra khoảng trống trong kiểm soát tàu cá và sản lượng thủy sản cập cảng.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số để giảm áp lực cho lực lượng tại cảng và nâng cao tính minh bạch. Sở sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả eCDT, eLogbook và các cơ sở dữ liệu nghề cá; từng bước kết nối, đối chiếu dữ liệu giữa tàu cá - chuyến biển - nhật ký khai thác - sản lượng bốc dỡ - hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Những trường hợp dữ liệu không phù hợp, sản lượng có dấu hiệu bất thường hoặc tàu cá không thực hiện đúng quy định sẽ được xác định để tập trung kiểm tra, xử lý.

Quan điểm là không chỉ giải quyết vấn đề về nhân lực bằng cách tăng thêm người, mà phải kết hợp giữa đầu tư hạ tầng, kiện toàn lực lượng và ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả quản lý. Cùng với đó, trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng, doanh nghiệp thu mua, cơ sở chế biến và đơn vị quản lý cảng phải được nâng lên; sản phẩm thủy sản đưa vào bờ phải được kiểm soát và truy xuất được nguồn gốc.

Xác định công tác Chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU), gỡ cảnh báo "Thẻ vàng" là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, cấp bách, đòi hỏi quyết tâm chính trị cao nhất và hành động đồng bộ quyết liệt từ Trung ương đến cơ sở. Chống IUU cần phải gắn liền với việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản và bảo đảm, ổn định sinh kế lâu dài cho ngư dân.

Hướng đến phát triển thủy sản bền vững, tỉnh Nghệ An đã ra Quyết định số 4493/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản trên các hồ chứa của tỉnh Nghệ An đến năm 2030. Đặc biệt, Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND ngày 12/12/2025 quy định chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026-2030, trong đó có nhiều chính sách trực tiếp hỗ trợ ngư dân, doanh nghiệp và các mô hình sản xuất thủy sản theo hướng hiệu quả, bền vững.

Riêng đối với khai thác thủy sản, địa phương này tập trung hỗ trợ theo hướng nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện điều kiện bảo quản và tăng tính tuân thủ. Cụ thể, hỗ trợ 50% chi phí lắp đặt hệ thống tời thủy lực cho tàu cá nghề lưới chụp, tối đa 250 triệu đồng/tàu; hỗ trợ 50% chi phí đầu tư hầm bảo quản bằng vật liệu PU, tối đa 200 triệu đồng/tàu; hỗ trợ thay thế thiết bị giám sát hành trình chưa đạt chuẩn, đồng thời hỗ trợ 70% cước thuê bao dịch vụ giám sát hành trình, tối đa 250.000 đồng/tàu/tháng.

 

 

Quan trọng hơn, tỉnh Nghệ An đã đưa chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề vào nhóm giải pháp trọng tâm. Đối với tàu cá đang sử dụng nghề lưới kéo - là nghề có tác động lớn đến nguồn lợi và hệ sinh thái - tỉnh hỗ trợ chuyển sang nghề khai thác thân thiện với môi trường, với mức tối đa 50 triệu đồng/mô hình đối với tàu từ 12 đến dưới 15mét và 150 triệu đồng/mô hình đối với tàu từ 15 mét trở lên. Trường hợp chủ tàu giải bản tàu cá để chuyển sang hoạt động khác, không khai thác thủy sản, được hỗ trợ 50 triệu đồng/tàu.

Qua trao đổi, ông Nguyễn Danh Hùng – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An khẳng định: Đây là hướng đi chúng tôi xác định cần được đẩy mạnh trong thời gian tới: không chỉ hướng đến việc giảm cường độ khai thác, mà phải tạo điều kiện để ngư dân có sinh kế thay thế và thu nhập ổn định. Bên cạnh đó, tỉnh cũng khuyến khích phát triển nuôi trồng thủy sản, nhất là các mô hình ứng dụng công nghệ cao, kiểm soát tốt dịch bệnh, có hiệu quả kinh tế. Nghị quyết 34/2025/NQ-HĐND có chính sách hỗ trợ nuôi thâm canh tôm thẻ chân trắng, nuôi cá lồng trên sông, hồ nước lớn và hỗ trợ phát triển, sản xuất các giống thủy sản có giá trị kinh tế. Đây là cơ sở để từng bước mở rộng các mô hình sinh kế gắn với nuôi trồng, giảm áp lực phụ thuộc hoàn toàn vào khai thác tự nhiên.

“Thời gian tới, Sở sẽ rà soát cụ thể từng nhóm đối tượng, từng địa bàn và từng loại nghề khai thác để có giải pháp phù hợp; ưu tiên hỗ trợ để giảm dần các nghề tác động lớn đến nguồn lợi, các nhóm ngư dân có nhu cầu chuyển đổi và những địa bàn có điều kiện phát triển nuôi trồng, dịch vụ hậu cần, chế biến thủy sản. Đồng thời, Sở sẽ tham mưu UBND tỉnh có chỉ đạo trong tăng cường đào tạo nghề, kết nối thị trường và khuyến khích liên kết sản xuất để bảo đảm người dân chuyển đổi được nghề và có thu nhập thực tế, chứ không chỉ dừng ở hỗ trợ đầu tư ban đầu”, ông Hùng cho biết thêm.

Chống khai thác IUU phải gắn với bảo đảm sinh kế và nâng cao đời sống ngư dân chính là quan điểm xuyên suốt. Mục tiêu là từng bước chuyển từ các hoạt động khai thác gây tác động đến nguồn lợi và hệ sinh thái sang khai thác có trách nhiệm, hiệu quả, phù hợp với khả năng phục hồi của nguồn lợi, đồng thời phát triển các sinh kế thay thế và nâng cao giá trị sản phẩm thủy sản.

Qua đó, vừa bảo vệ nguồn lợi, thực hiện nghiêm các quy định về chống khai thác IUU, vừa giúp ngư dân ổn định sản xuất, yên tâm bám biển và tạo nền tảng để ngành thủy sản Nghệ An phát triển bền vững, có trách nhiệm và nâng cao giá trị.