Từ một gang đất giữa hai bờ ruộng, câu chuyện gợi lên triết lý sống đẹp của người Việt: biết nhường điều nhỏ để giữ điều lớn hơn là tình nghĩa và sự yên ấm lâu dài. “Chín bỏ làm mười” không phải thua thiệt, mà là sự khôn ngoan của người hiểu rằng hơn thua đôi khi làm mất đi những điều quý giá hơn. Qua những hình ảnh rất đời thường, người xưa gửi lại bài học về cách ứng xử mềm mại nhưng sâu sắc trong gia đình, xóm làng và cuộc sống. Mời bạn tiếp tục đồng hành cùng “Đọc sách cùng Xích Lô” để gặp thêm những câu chuyện giản dị mà thấm thía như thế.
“Thương nhau chín bỏ làm mười” - Thành ngữ
Hồi còn nhỏ, từng thấy hai nhà cãi nhau vì một gang đất.
Chỉ một gang tay thôi, nằm giữa hai thửa ruộng, nơi con bờ đã mòn theo năm tháng. Nhà bên này nói bờ bên kia lấn qua. Nhà bên kia nói đất vốn của ông bà để lại. Cãi qua cãi lại, lời nặng dần. Con trâu đứng nhai cỏ bên bờ cũng phải ngước lên nhìn.
Cuối cùng, ông già bên thửa ruộng phía trong chống gậy ra, nhìn bờ đất một hồi rồi nói: “Thôi, chín bỏ làm mười. Đất đó coi như đất chung, bờ ai cũng xài mà”.
Vậy là hết cãi. Bờ ruộng vẫn còn đó.
Hai nhà hôm sau vẫn qua lại mượn trâu, mượn lúa giống như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Lúc đó chưa hiểu hết. Sau này lớn lên mới thấy, ông không hơn thua. Ông giữ được cái lớn hơn một gang đất.
Người xưa không giỏi toán, nhưng rất giỏi sống
Nếu đem câu “chín bỏ làm mười” ra cân đo, người học toán sẽ lắc đầu. Chín sao thành mười được?. Nhưng người xưa đâu có sống bằng máy tính. Người xưa sống bằng tình người, bằng sự lâu dài.
“Chín” là cái phần mình đang nắm. “Bỏ” là chủ động nhường đi. “Làm mười” là nâng câu chuyện lên một tầng khác, tầng của hòa khí, của đường dài, của chuyện còn nhìn mặt nhau mai mốt. Người xưa hiểu rằng, đúng chưa chắc đã hay, mà giữ được nhau mới là khôn.
Ở xóm làng, cái đúng mà cứng quá thì dễ gãy
Làng quê ngày xưa không rộng. Ra khỏi nhà là gặp hàng xóm. Đi ruộng là chung con nước. Có chuyện gì cũng phải gặp lại nhau dài dài.
Nếu chuyện nào cũng phân định cho tới cùng: ai đúng ai sai, ai hơn ai thua… thì xóm làng không còn chỗ thở. “Chín bỏ làm mười” giống như bớt vặn dây đàn cho tiếng không bị đứt. Giống như nới tay chèo khi nước đang xiết, để ghe không lật.
Nhưng không phải cái gì cũng bỏ
Người xưa thông minh lắm, không dạy bỏ hết. Ông bà chỉ dạy bỏ cái nhỏ để giữ cái lớn. Không ai “chín bỏ làm mười” với chuyện làm hại người khác. Không ai nhường cái sai làm hỏng đạo lý. Không ai bỏ lẽ phải khi nó ảnh hưởng tới cộng đồng.
“Chín bỏ làm mười” không phải là né tránh. Đó là sự lựa chọn có suy nghĩ, của người hiểu đâu là điểm dừng.
Trong gia đình, nhiều khi hơn thua làm nhà chật lại
Có những bữa cơm, chỉ vì một câu nói chưa tròn mà không khí nặng như trời sắp mưa. Ai cũng nghĩ mình đúng. Ai cũng muốn nói cho xong.
Nhưng người xưa hay nói: “Nhịn một chút, nhà rộng ra”. Chín bỏ làm mười trong gia đình là bớt một câu trách, bớt một lần phân bua, để giữ tiếng cười, giữ bữa cơm còn ấm
Trong hợp tác, cái tôi lớn quá thì con thuyền khó đi
Làm ăn chung, ai cũng có phần đúng của mình. Nhưng nếu ai cũng giữ chặt cái đúng đó, thì cái chung không tiến lên được.
Chín bỏ làm mười lúc này là lùi một bước để nhóm đi tiếp, nhường một phần lợi trước mắt để giữ niềm tin lâu dài Giống như chia nước trên đồng, nhà trên mở cống sớm một chút, nhà dưới mới có nước mà làm.
Cái sâu nhất của “chín bỏ làm mười”
Người xưa không dùng chữ “nhân văn”, “quản trị xung đột”, hay “trí tuệ cảm xúc”. Ông bà chỉ nói bốn chữ rất đời. Nhưng trong đó là cả một triết lý. Sống không chỉ để thắng, mà để còn gặp lại nhau, còn làm ăn chung, còn nhìn mặt nhau mà không né
Trong một thời buổi ai cũng muốn đúng, muốn nhanh, muốn hơn, “chín bỏ làm mười” nhắc ta chậm lại một chút, để hỏi: Mình đang giữ điều gì? Và cái mình sắp mất có lớn hơn không?
Kết lại bằng một hình ảnh
Đi trên ruộng, có những chỗ đất lún.
Càng đứng cứng một chỗ, càng lún sâu.
Biết bước nhẹ, bước sang bên, mới qua được.
“Chín bỏ làm mười” cũng vậy. Không phải lùi vì yếu, mà lùi để đi xa hơn.
Đó là cái thông minh mềm của người Việt, mà càng đi đường dài, càng thấy đáng quý.
Từ chén trà xanh đậm vị quê hương, trà Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội bước ra thị trường toàn cầu bằng tư duy hiện đại và phát triển bền vững. Xu hướng tiêu dùng thế giới mở ra nhiều hướng đi mới như trà sức khỏe, trà hữu cơ, trà tiện lợi và trải nghiệm văn hóa trà. Muốn nâng tầm giá trị, trà Thái Nguyên cần đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu xanh và kể câu chuyện văn hóa bản địa. Lễ hội Trà quốc tế sẽ là cầu nối để đưa “linh hồn xanh của Việt Nam” đến với bạn bè năm châu.
Câu chuyện nhấn mạnh rằng khởi nghiệp nông nghiệp không chỉ cần ý tưởng hay mà quan trọng hơn là phải có chiến lược dài hạn. Nhiều bạn trẻ giàu nhiệt huyết nhưng còn thiếu bản đồ định hướng về tổ chức, thị trường và hệ sinh thái phát triển. Chiến lược giúp tạo niềm tin, kết nối nguồn lực, dẫn dắt đội ngũ và mở ra cơ hội vốn, thương hiệu, thị trường. Muốn khởi nghiệp bền vững, người trẻ phải xây được “cái gốc” vững chắc cho ước mơ của mình.
Câu chuyện “Chiếc điện thoại thông minh” không chỉ nói về sự phát triển của công nghệ, mà sâu xa hơn là hành trình con người học cách làm chủ tri thức và chính mình. Từ một thiết bị chỉ để “gọi-nghe”, điện thoại hôm nay đã trở thành cánh cửa mở ra thế giới học tập, sáng tạo, kết nối và đổi thay cuộc sống. Nhưng giá trị thật sự không nằm ở chiếc máy thông minh đến đâu, mà ở cách con người sử dụng nó với trách nhiệm, tư duy và lòng nhân ái. Trí tuệ nhân tạo có thể làm nhanh hơn, nhưng không thể thay thế chiều sâu cảm xúc, sự tử tế và khát vọng vươn lên của con người.
Câu chuyện về Kao Siêu Lực cho thấy kinh doanh bền vững bắt đầu từ sự kiên nhẫn, kỷ luật và giữ chữ tín trong từng chi tiết nhỏ. Hai năm gửi mẫu thử hay một tô cháo thêm vào thực đơn đều xuất phát từ việc lắng nghe và tôn trọng khách hàng. Thành công không đến từ sự nhanh chóng, mà từ chất lượng ổn định và sự nhất quán theo thời gian. Bài học lớn nhất: Muốn đi xa, doanh nghiệp phải biết đi chậm, hiểu người và làm nghề bằng sự tử tế.
Từ hình tượng cây đước bám đất, giữ phù sa và chở che muôn loài, tác giả Lê Minh Hoan gửi gắm một thông điệp sâu sắc về tư duy hệ thống và triết lý cộng sinh: Mọi sự sống chỉ bền vững khi biết liên kết, nâng đỡ và cùng phát triển. Cây Đước không chỉ là biểu tượng của rừng ngập mặn, mà còn là biểu tượng của cách con người ứng xử với thiên nhiên, với cộng đồng và với tương lai. Mời bạn đọc đến chuyên mục “Đọc sách cùng xích lô” trên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường để đọc trọn vẹn câu chuyện đầy suy ngẫm này.
