Từ dấu mốc xuất khẩu vượt 11 tỷ USD, ngành Thủy sản Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là hướng đi quan trọng để phát huy tiềm năng, lợi thế biển, góp phần xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Không chỉ là câu chuyện thay thế lồng gỗ bằng lồng HDPE, phát triển nuôi biển hiện đại đòi hỏi một sự thay đổi đồng bộ từ quy hoạch không gian biển, cơ chế giao biển, vốn đầu tư, khoa học công nghệ đến tổ chức sản xuất và xây dựng chuỗi giá trị. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình hiện đại hóa ngành thủy sản và phát triển kinh tế biển theo hướng xanh, bền vững.

Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đã mở ra một cách tiếp cận mới đối với không gian phát triển từ biển. Trong định hướng đó, phát triển mạnh năng lượng tái tạo và các ngành, lĩnh vực biển mới, với mục tiêu đến năm 2030 công suất điện gió ngoài khơi đạt từ 6 - 10 GW, không chỉ là bài toán bổ sung nguồn điện sạch mà còn mở ra cơ hội hình thành những ngành kinh tế biển mới có giá trị gia tăng cao, dựa trên công nghệ, công nghiệp và năng lực làm chủ chuỗi giá trị.

Sau hơn 7 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, nhận thức về vị trí, vai trò của biển được nâng lên, nhiều ngành kinh tế biển có bước phát triển tích cực. Tuy nhiên, những bất cập về thể chế, quản lý không gian biển, phối hợp liên ngành, nguồn lực đầu tư và bảo vệ môi trường vẫn là những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Hoàn thiện thể chế, không chỉ nhằm mở rộng không gian phát triển kinh tế mà còn là yêu cầu chiến lược để kết hợp chặt chẽ phát triển với bảo vệ chủ quyền, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và gìn giữ hệ sinh thái biển.

Nếu như con giống là mắt xích quyết định quá trình công nghiệp hóa nuôi biển thì thức ăn là nhân tố quyết dịnh chất lượng và giá thành sản phẩm. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với thạc sỹ Trần Công Khôi, Trưởng phòng Giống và Thức ăn thủy sản, Cục Thủy sản và Kiểm ngư để hiểu rõ hơn nội dung này.

Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh (Nghị quyết số 20-NQ/TW) là một văn kiện mang tính bước ngoặt lịch sử, xác lập tầm nhìn đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh vào năm 2045. Với mục tiêu xây dựng nền kinh tế biển xanh, hiện đại gắn liền với bảo vệ chủ quyền, Nghị quyết định hướng sự chuyển đổi toàn diện từ tư duy khai thác tài nguyên sang quản trị không gian biển hiện đại, bền vững và thống nhất, bảo đảm lợi ích quốc gia trên trường quốc tế gắn liền với bảo vệ hệ sinh thái và an sinh xã hội bền vững cho nhân dân.

Nuôi biển mở rộng quy mô công nghiệp đặt ra yêu cầu kiểm soát chất thải, bảo vệ môi trường và giảm áp lực lên khai thác nguồn lợi thủy sản tự nhiên. Theo ThS. Trần Công Khôi, Trưởng phòng Giống và Thức ăn thủy sản, Cục Thủy sản và Kiểm Ngư (Bộ NN&MT) sử dụng thức ăn công nghiệp phù hợp là giải pháp quan trọng hướng đến phát triển nuôi biển bền vững.

Có thể khẳng định, dù giải pháp nào được “kích hoạt”, đích đến cuối cùng vẫn là cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” IUU, hướng tới một nghề cá có trách nhiệm và Nghệ An đang từng bước tiệm cận mục tiêu ấy.

Phát triển nuôi biển, tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, khoa học công nghệ, tín dụng và nguồn nhân lực là yêu cầu cấp thiết đối với ngành thủy sản. Tuy nhiên, theo nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, yếu tố quyết định vẫn là kỷ cương trong tổ chức thực thi, nhất là quản lý đội tàu giám sát, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm IUU. Để hiểu rõ hơn những vấn đề này, phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường trân trọng giới thiệu nội dung cuộc trò chuyện với ông Phùng Đức Tiến.

Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng xác định mục tiêu đến năm 2030 phát triển 6 - 10 GW điện gió ngoài khơi. Khai thác tiềm năng năng lượng tái tạo biển không chỉ là bài toán lắp đặt công suất, mà gắn liền với quy hoạch không gian biển, bảo tồn hệ sinh thái, bảo đảm sinh kế ngư dân và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của đất nước.

Chống khai thác IUU ở Nghệ An được đặt trên một nền tảng quan trọng: Sự thay đổi trong nhận thức của ngư dân và cách chính quyền, lực lượng chức năng đồng hành, hướng dẫn để người dân cùng hiểu, cùng làm và cùng chịu trách nhiệm.

Nghị quyết số 20-NQ/TW mở ra bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển biển: Từ khai thác lợi thế sẵn có sang xây dựng năng lực làm giàu bền vững từ biển. Trao đổi với phóng viên, TS. Phùng Đức Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, nuôi biển phải trở thành một động lực tăng trưởng mới, gắn với khoa học công nghệ, chuỗi giá trị, bảo vệ hệ sinh thái và sinh kế lâu dài của ngư dân.

Từ những bãi biển, làng biển và đảo giàu tiềm năng, Quảng Trị đang đứng trước yêu cầu tạo ra một cách làm mới để biển không chỉ là điểm đến mà trở thành một không gian kinh tế đa giá trị. Nghị quyết 20-NQ/TW cùng định hướng phát triển du lịch của tỉnh đặt ra bài toán chuyển từ khai thác tài nguyên sang kiến tạo giá trị, gắn tăng trưởng với bảo tồn và sinh kế cộng đồng. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường phỏng vấn ông Hồ Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị về con đường để du lịch biển Quảng Trị phát triển xanh, có trách nhiệm và tạo động lực dài hạn.

Biển cho người dân Quảng Trị những mẻ cá, con tôm, con mực, những sản vật theo mùa và cả những nghề đã được truyền qua nhiều thế hệ. Từ bến cá, nguyên liệu được đưa về làng, qua bàn tay người thợ rồi trở thành những chai nước mắm, sản phẩm hải sản, món ăn mang hương vị riêng của vùng biển. Nhiều sản vật nay được nâng tầm thành sản phẩm OCOP, đi xa hơn khỏi gian bếp và thị trường địa phương.

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữa nước, biển, đảo Việt Nam luôn gắn liền với chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, không gian sinh tồn và phát triển của đất nước, cửa ngõ giao lưu quốc tế và là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia. Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc...

Đối với ngành nuôi biển, con giống là một trong những mắt xích quan trọng tạo nền tảng cho phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng hiện đại, quy mô lớn. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã trao đổi với TS. Trần Thế Mưu, Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam về những nhiệm vụ trọng tâm, điểm nghẽn về con giống và các giải pháp huy động nguồn lực phát triển ngành nuôi biển trong thời gian tới.

Nuôi biển đang trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế biển và tái cơ cấu ngành thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình phát triển nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường, từ ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm vi nhựa đến tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Phân tích thực trạng cho thấy, nguyên nhân cốt lõi không chỉ nằm ở áp lực gia tăng quy mô sản xuất mà còn xuất phát từ phương thức quản lý còn phân tán, thiếu dữ liệu và chưa theo kịp yêu cầu của nuôi biển công nghiệp. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số cần được xác định là giải pháp trọng tâm để đổi mới quản lý môi trường nuôi biển.