Đảm bảo môi trường tại Dự án di dời KCN Biên Hòa 1 (Đồng Nai): Cổ vũ giải pháp biến phế thải xây dựng thành tài nguyên xanh

Điểm sáng tuần hoàn giữa áp lực khan hiếm vật liệu

Việc dịch chuyển một KCN rộng 335ha có tuổi đời hơn 60 năm nằm dọc bờ sông Đồng Nai là nhiệm vụ trọng tâm nhằm giải phóng mặt bằng, thay đổi diện mạo đô thị theo tiến độ chỉ đạo của Tỉnh ủy và UBND tỉnh. Khối lượng ước tính khoảng một triệu mét khối phế thải phát sinh từ quá trình hạ giải tường, nền nhà xưởng hợp pháp tại đây nếu chỉ đem đi chôn lấp thông thường sẽ gây lãng phí, mất mỹ quan và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường. Trong khi đó, thị trường xây dựng tại địa phương, cũng như một số tỉnh, thành khu vực lại đang lâm vào thực trạng khan hiếm vật liệu san lấp nghiêm trọng cho các công trình dân dụng lớn, nhỏ.

Trước thực trạng đó, một lời giải mang tính kinh tế tuần hoàn đã được kích hoạt khi các cơ quan quản lý ngành xây dựng ở Trung ương và địa phương đồng loạt cho ý kiến hướng dẫn, hoặc đưa ra quan điểm. thu gom, vận tải, xử lý chất thải

Theo đó, Bộ Xây dựng đã ban hành Công văn số 458/BXD-KHCNMT&VLXD ngày 13/01/2026 trả lời đơn vị trúng hợp đồng thu gom, vận tải, xử lý chất thải xây dựng tại KCN Biên Hòa 1 là Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Quốc Hằng (xin viết tắt là Công ty Quốc Hằng). Trong công văn này Bộ Xây dựng khẳng định việc thu hồi, tái sử dụng phế thải từ phá dỡ công trình xây dựng để làm vật liệu san lấp cho các công trình khác là phù hợp với chủ trương, chính sách của Nhà nước về bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Trước đó, ngày 19/11/2025 Sở Xây dựng tỉnh Đồng Nai cũng ban hành văn bản số 5309/SoXD-QLHĐ&VLXD gửi Công ty Quốc Hằng về việc hướng dẫn sử dụng xà bần tái chế làm vật liệu san lấp trong công trình xây dựng.  Ở văn bản này Sở Xây dựng ghi nhận và ủng hộ đề xuất của Công ty Quốc Hằng. Theo hướng dẫn, nguồn phế thải phá dỡ nếu không phải là chất thải nguy hại và phù hợp với Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13946:2024 thì được sử dụng làm vật liệu san lấp. Đối với các công trình dân sinh nhỏ lẻ không đòi hỏi kết cấu nền chịu tải lớn, giải pháp sử dụng búa đập theo kích cỡ phù hợp từ 0 - 30 cm được xem xét theo hướng tái sử dụng "Chất thải rắn công nghiệp thông thường" theo Luật Bảo vệ Môi trường. Mô hình này cần được khuyến khích mạnh mẽ vì vừa đẩy nhanh tiến độ dự án, vừa tạo ra nguồn chân hàng quý giá cho địa phương.

Thượng tôn pháp luật: "Bệ phóng" vững chắc để doanh nghiệp tự tin vận hành

Là đơn vị đầu nguồn trực tiếp nhận ý kiến hướng dẫn, Công ty Quốc Hằng đang nắm giữ chuỗi giá trị tuần hoàn tài nguyên rất lớn tại hiện trường KCN Biên Hòa 1. Để chủ trương xanh này đi vào thực tế một cách thuận lợi và bảo vệ thành quả kinh doanh của chính mình, việc tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện đi kèm trong văn bản hướng dẫn chính là chiếc "áo giáp pháp lý" vững chắc nhất để doanh nghiệp yên tâm vận hành.

Xét về mặt quản lý hành chính, hành lang pháp lý của các cơ quan quản lý đã được thiết lập rất chặt chẽ và an toàn cho cấp điều hành. Cả Bộ Xây dựng và Sở Xây dựng tỉnh Đồng Nai chỉ đưa ra ý kiến hướng dẫn về mặt chủ trương và kỹ thuật áp dụng chứ không đưa ra quyết định cho phép lưu thông vô điều kiện.

Bộ Xây dựng lưu ý rõ việc sử dụng phải phụ thuộc vào mục đích và yêu cầu thiết kế của từng công trình đó, cũng như tuân thủ pháp quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Trong khi đó, Sở Xây dựng nêu rõ quan điểm chỉ đồng ý chủ trương với điều kiện doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm liên hệ và làm việc trực tiếp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai để được hướng dẫn cụ thể.

Do đó, để tự bảo vệ mình và phát triển lành mạnh, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn hóa quy trình vận hành dựa trên các nguyên tắc quản lý cốt lõi như tuân thủ quy định về thuế, luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên khoáng sản; đồng thời chấp hành nghiêm túc những văn bản hướng dẫn kỹ thuật cũng như điều kiện cấp phép của các ngành chức năng liên quan như Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường. Chuyên gia môi trường cho rằng, sự chuẩn hóa này cần được cụ thể hóa bằng các hành động minh bạch, bắt đầu từ những mắt xích vận hành cốt lõi sau:

1. Định danh rõ ràng hàng hóa trên hóa đơn thương mại

Khi nguồn phế thải tường, nền được phép tái chế để lưu hành trên thị trường, việc xuất hóa đơn chứng từ cần phải chuẩn chỉ về mặt bản chất pháp lý. Doanh nghiệp ký hợp đồng xử lý, thu gom nguồn rác xây dựng thông thường này nhưng nếu được cho phép tái sử dụng làm vật liệu san lấp, doanh nghiệp sẽ đạt được lợi nhuận kép ở cả hai đầu cung - cầu. Chính vì vậy, để thượng tôn pháp luật thuế và minh bạch hóa dòng giá trị này, hóa đơn bắt buộc phải thể hiện đúng sản phẩm đã qua chế biến, nghiền đập kỹ thuật theo quy chuẩn, ví dụ: "Vật liệu san lấp tái chế từ phế thải phá dỡ công trình".

2. Thiết lập cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt lộ trình "đầu - cuối"

Vì văn bản số 5309 của Sở Xây dựng giới hạn rõ phạm vi phục vụ là các công trình dân dụng nhỏ lẻ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai (đây cũng là phạm vi quản lý của sở), việc kiểm soát chặt chẽ điểm đến đầu cuối là nhiệm vụ sống còn để ngăn chặn rủi ro biến tướng. Dù doanh nghiệp đã được giải phóng áp lực đổ thải ở đầu vào nhờ giải pháp tận thu, nhưng ở đầu ra, quy trình vận chuyển vẫn cần phải được kiểm soát nghiêm ngặt bằng công nghệ. Xe, sà lan vận chuyển phải đăng ký số hiệu, lộ trình có định vị và điểm đến phải là các công trình cụ thể, có biên bản nghiệm thu khối lượng thực tế.

Sự siết chặt này sẽ cắt đứt hoàn toàn cơ hội của các đơn vị trung gian nếu có ý định "mượn gió bẻ măng", dùng chung một bộ hồ sơ hợp pháp của KCN Biên Hòa 1 nhằm tẩu tán, trà trộn các loại chất thải xây dựng lậu từ nơi khác vào chuỗi cung ứng.

3. Cắt đứt chuỗi tích trữ trung gian để ngăn chặn rác thải bẩn trà trộn

Một trong những yêu cầu cấp bách để bảo vệ tính nhân văn của chủ trương này là tuyệt đối không cho phép tích trữ thương mại tự phát qua các đơn vị trung gian. Thực tế hiện trường cho thấy, nguồn xà bần tại KCN Biên Hòa 1 sau khi được đập vỡ, nghiền nhỏ về kích cỡ tiêu chuẩn thì nhìn bằng mắt thường hoàn toàn không khác gì so với các loại rác thải xây dựng trôi nổi khác ngoài xã hội. Sự đồng nhất về cảm quan này khiến việc phân biệt bằng mắt thường là điều bất khả thi đối với các lực lượng kiểm tra thực địa.

Do đó, nếu cho phép các đơn vị thương mại thu gom và thành lập các bãi tích trữ trung gian, các bãi này sẽ vô tình trở thành "vùng xám" bị lợi dụng. Các đầu nậu có thể dễ dàng thu gom rác thải xây dựng bẩn, chất thải chưa được cấp phép hoặc chưa thông qua các tiêu chí kỹ thuật nghiêm ngặt từ khắp nơi về trộn lẫn vào đống xà bần sạch. Sau đó, họ dùng chính bộ hồ sơ nguồn gốc hợp pháp của KCN Biên Hòa 1 để hợp thức hóa hàng lậu xuất ra thị trường. Hệ quả là nguồn rác thải xây dựng chưa qua kiểm định này sẽ được đưa đi san lấp, gây hại trực tiếp và để lại hậu quả khôn lường cho môi trường sinh thái tại các công trình điểm đến của nguồn vật liệu. Việc yêu cầu bán trực tiếp từ nguồn thải đến thẳng công trình dân sinh cuối cùng chính là giải pháp duy nhất để loại bỏ kịch bản trục lợi môi trường nguy hiểm này.

4. Chủ động hoàn thiện thủ tục tại Sở Nông nghiệp và Môi trường

Vì ý kiến của Sở Xây dựng gắn liền với điều kiện chốt chặn của cơ quan quản lý chuyên ngành, doanh nghiệp cần chủ động lập và trình phê duyệt phương án tái sử dụng chất thải rắn công nghiệp thông thường (xà bần) theo đúng quy định của Luật Bảo vệ Môi trường và Nghị định 08/2022/NĐ-CP. Việc song hành cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường để có sự thẩm định, đánh giá về tính chất và phạm vi sử dụng sẽ giúp doanh nghiệp có đầy đủ hồ sơ pháp lý, tự tin lưu thông hàng hóa.

Mô hình tái chế xà bần tại KCN Biên Hòa 1 nếu được thực hiện trên cơ sở chấp hành nghiêm ngặt về pháp lý, điều kiện cấp phép, quản lý chặt trong hoạt động cũng như trong giao vận, ... là một điểm sáng kinh tế tuần hoàn rất đáng trân trọng và ủng hộ. Hành lang pháp lý phối hợp liên ngành chính là cái khung vững chắc giúp định hướng cho doanh nghiệp đi đúng đường.

Khi doanh nghiệp nâng cao ý thức tự giác, chủ động tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về môi trường, minh bạch hóa đơn chứng từ và lộ trình vận chuyển, họ không chỉ bảo vệ được hoạt động kinh doanh của chính mình trước mọi sóng gió thanh kiểm tra, mà còn đóng góp xứng đáng vào hành trình kiến tạo một tương lai đô thị xanh, bền vững cho địa phương.