Định hình lại cách quản lý tài nguyên, môi trường trong giai đoạn mới

Sửa luật phải đi trước một bước, nhưng không đánh đổi chất lượng

Tại cuộc họp ngày 10/4, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt: tiến độ xây dựng luật phải gắn chặt với chất lượng. Đây không chỉ là chỉ đạo về mặt kỹ thuật, mà là nguyên tắc cốt lõi trong xây dựng thể chế.

“Việc trình khi nào cũng phải gắn với tiến độ chung, không để sát thời điểm mới trình mà cần chủ động sớm để đảm bảo chất lượng”, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu.

Thông điệp này cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận: xây dựng luật không còn là công việc mang tính thời điểm, mà phải đi trước một bước, chủ động chuẩn bị để bảo đảm tính ổn định và khả thi lâu dài.

Đáng chú ý, việc sửa đổi đồng thời ba luật lớn - Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo cho thấy quyết tâm xử lý các vấn đề mang tính hệ thống. Đây là những lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ, nếu chỉ điều chỉnh đơn lẻ sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất. Yêu cầu hoàn thành cơ bản trong tháng 4/2026, chậm nhất đầu tháng 5/2026 cũng đặt ra áp lực lớn, đồng thời thể hiện quyết tâm đẩy nhanh cải cách thể chế để kịp thời đáp ứng yêu cầu phát triển.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm: Bước ngoặt trong tư duy quản lý

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong chỉ đạo của Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng là yêu cầu chuyển mạnh từ “tiền kiểm sang hậu kiểm” trong lĩnh vực môi trường. Theo Bộ trưởng, để thực hiện được điều này, cần làm rõ ba yếu tố then chốt: lực lượng, công nghệ và quy trình hành chính.

Đây không đơn thuần là thay đổi quy trình, mà là sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý nhà nước. Nếu như trước đây, cơ chế tiền kiểm đặt nặng việc kiểm soát trước khi cho phép triển khai, dẫn tới nhiều thủ tục phức tạp và kéo dài thời gian xử lý, thì hậu kiểm hướng tới việc trao quyền nhiều hơn cho chủ thể thực hiện, đồng thời tăng cường giám sát sau.

Cách tiếp cận này đòi hỏi hệ thống quản lý phải được nâng cấp toàn diện, đặc biệt là năng lực ứng dụng công nghệ và xây dựng cơ sở dữ liệu. Khi đó, việc quản lý không còn dựa chủ yếu vào hồ sơ hành chính, mà chuyển sang dựa trên dữ liệu và giám sát thực tế.

Có thể thấy, chuyển từ “tiền kiểm sang hậu kiểm chính” là bước đi quan trọng để chuyển từ mô hình quản lý “kiểm soát” sang mô hình “kiến tạo và giám sát”, phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh và hội nhập sâu rộng.

Phân cấp mạnh và cải cách thực chất: Thiết lập chuẩn vận hành mới

Cùng với đổi mới phương thức quản lý, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, cấp bộ trực tiếp thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý và nhiệm vụ này phải hoàn thành trong quý II/2026. Đây là một mục tiêu cụ thể, thể hiện rõ định hướng giảm tải cho cấp trung ương, đồng thời nâng cao vai trò và trách nhiệm của địa phương.

Tuy nhiên, cải cách thủ tục hành chính không chỉ dừng ở việc giảm số lượng. Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, việc đơn giản hóa phải đi vào bản chất, với định hướng quan trọng là tiêu chuẩn, tiêu chí chỉ ban hành một lần và áp dụng cho các dự án tương tự; việc phân loại cần dựa trên địa bàn, lĩnh vực, ngành nghề.

Điều này cho thấy một bước chuyển từ quản lý theo từng hồ sơ cụ thể sang quản lý theo hệ thống tiêu chuẩn. Khi đó, cơ quan quản lý không còn phải xử lý lặp lại các quy trình giống nhau, mà tập trung vào xây dựng và vận hành các chuẩn chung, qua đó nâng cao hiệu quả và tính minh bạch.

 Luật phải “sống được”: Thước đo cuối cùng của cải cách thể chế

Một thông điệp xuyên suốt và mang tính định hướng chiến lược được Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh là: luật phải “sống được”. Theo đó, mỗi quy định đưa vào luật phải trả lời rõ mang lại lợi ích gì cho đất nước, đồng thời phải được đánh giá đầy đủ tác động về kinh tế, môi trường, xã hội và quan hệ quốc tế. Đặc biệt, luật phải bảo đảm người dân và doanh nghiệp thực hiện được, cơ quan quản lý áp dụng được. Đây chính là thước đo thực chất nhất của chất lượng thể chế.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển là cần thiết. Tuy nhiên, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cũng lưu ý rõ: “Cái gì phù hợp với Việt Nam thì tiếp thu; cái gì tốt hơn thì nghiên cứu vận dụng, nhưng phải đánh giá đầy đủ tính phù hợp và khả thi”. Cách tiếp cận này thể hiện sự chủ động, linh hoạt trong xây dựng pháp luật, tránh tình trạng sao chép máy móc, đồng thời bảo đảm luật pháp gắn chặt với thực tiễn trong nước.

Định hình một mô hình quản lý mới cho giai đoạn phát triển tiếp theo

Nhìn tổng thể, các chỉ đạo tại cuộc họp ngày 10/4 vừa qua tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường không chỉ nhằm hoàn thiện ba dự án luật cụ thể, mà còn hướng tới việc định hình một mô hình quản lý tài nguyên và môi trường mới. Đó là mô hình quản lý: Dựa trên dữ liệu và công nghệ; Vận hành theo chuẩn và tiêu chí thống nhất; Gắn với phân cấp và trách nhiệm giải trình rõ ràng; Hướng tới hiệu quả thực thi và lợi ích thực chất. Trong đó, kinh tế biển và các ngành liên quan được xác định là một trong những động lực quan trọng cho tăng trưởng, đòi hỏi khung pháp lý phải đi trước, tạo điều kiện cho phát triển bền vững. 

Việc sửa đổi ba đạo luật lớn lần này không chỉ nhằm xử lý những bất cập trước mắt, mà còn là bước đi quan trọng để tái cấu trúc toàn diện hệ thống quản lý tài nguyên và môi trường.

Từ yêu cầu tiến độ gắn với chất lượng, chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đến phân cấp mạnh và bảo đảm tính khả thi của luật, có thể thấy một tư duy quản lý mới đang được định hình - nơi thể chế không chỉ là công cụ điều chỉnh, mà trở thành nền tảng kiến tạo phát triển.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu cao hơn về tăng trưởng và bền vững, những thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa trước mắt, mà còn đặt nền móng cho một “chuẩn vận hành” mới của toàn ngành trong những năm tới.