Ngày cận Tết về Trù Sơn xem làng nghề “Nồi đất”

Khác với nhiều dòng gốm nổi tiếng như Bát Tràng hay Hội An mang vẻ đẹp cầu kỳ, tinh xảo, gốm Trù Sơn mộc mạc, giản dị và gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân miền Trung. Trong mỗi gia đình làng quê, những chiếc nồi đất gần như là vật dụng không thể thiếu. Cũng chính vì vậy, Trù Sơn trở thành làng gốm duy nhất ở Nghệ An còn duy trì nghề làm nồi đất truyền thống.

Những chiếc nồi đất Trù Sơn được làm hoàn toàn thủ công. Người thợ chỉ sử dụng bàn xoay, vài miếng giẻ nhỏ và những khoanh nứa mỏng để tạo dáng, làm nhẵn. Nguyên liệu chính là đất sét đỏ, có độ dẻo cao, không lẫn sạn đá. Loại đất này thường phải đào sâu từ 2–3 mét so với mặt đất, thậm chí người dân phải sang các địa phương khác để mua về phục vụ sản xuất.

Đất sau khi lấy về được nhồi kỹ, đưa lên bàn xoay để tạo hình ban đầu. Qua bàn tay khéo léo và kinh nghiệm lâu năm, người thợ gọt giũa cho nồi thật tròn trịa, nhẵn mịn, rồi đem phơi nắng trước khi cho vào lò nung. Đây là công việc đòi hỏi sự tỉ mẩn, kiên trì và óc thẩm mỹ cao.

Theo người dân làng nghề, khâu quan trọng nhất quyết định chất lượng sản phẩm chính là nung gốm. Người thợ phải “xem lửa” thật chuẩn để gốm chín đều và dừng đúng thời điểm. Mỗi mẻ nung xếp khoảng 250–300 chiếc nồi, phủ rơm giữ nhiệt, đun liên tục từ 4–5 tiếng mới hoàn thành. Nếu lửa quá nồi sẽ nứt, sém màu và không tạo được độ bắt mắt khi nhìn vào.

Nghề làm nồi đất mang tính thời vụ rõ rệt. Mùa sản xuất chính kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12 âm lịch hằng năm. Vào dịp cận Tết, cường độ nung càng cao hơn để kịp phục vụ nhu cầu thị trường. Sản phẩm gốm Trù Sơn chủ yếu là nồi, song khá đa dạng với nhiều loại khác nhau: từ nồi lớn nấu nước, nồi nấu cơm, nồi kho cá thịt, đến nồi ủ giá đỗ, hông xôi, siêu sắc thuốc... Tất cả đều được nung bằng nhiên liệu tự nhiên như lá cây, rơm rạ, củi… và được nung trong lò ngoài trời, không có mái che.

Tuy nhiên, trước nhiều biến động của đời sống hiện đại, làng nghề Trù Sơn đang đối mặt với không ít khó khăn. Nguồn nguyên liệu tại chỗ không còn, người dân phải đi mua đất từ nơi khác, chi phí tăng cao khiến sản lượng ngày càng giảm.

Ông Nguyễn Đình Thảo, người gắn bó lâu năm với nghề nồi đất ở Trù Sơn 6, xã Bạch Hà, trăn trở: “Không biết sau này còn giữ được nghề hay không. Từ khâu làm đất, nặn nồi đến nung hoàn thiện, mỗi sản phẩm công làm tính ra giá thấp. Trước đây, cả làng có rất nhiều hộ làm nghề, nay chỉ còn chừng 15 hộ duy trì”.

Dẫu vậy, ông Thảo và nhiều người dân nơi đây vẫn thừa nhận rằng chính làng nghề đã góp phần cải thiện đời sống, nuôi dưỡng bao thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại, những ngày cận Tết ở Trù Sơn, hình ảnh lửa lò đỏ rực, những mẻ nồi đất ra lò vẫn là minh chứng sống động cho sự bền bỉ của một nghề truyền thống đang cần được gìn giữ và tiếp sức để không bị mai một theo thời gian...