Nông thôn mới - thành quả của lòng dân, ý Đảng và dấu ấn của ngành Nông nghiệp và Môi trường trong nhiệm kỳ 2020-2025

Bước vào nhiệm kỳ 2021-2025, đất nước đối mặt nhiều thách thức đan xen: biến động kinh tế thế giới, thiên tai cực đoan, dịch bệnh, đứt gãy chuỗi cung ứng… Trong bối cảnh ấy, thành tựu của ngành Nông nghiệp và Môi trường không chỉ được đo bằng con số tăng trưởng hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn kết tinh rõ nét trong diện mạo nông thôn, đời sống nông dân, chất lượng môi trường sống và niềm tin xã hội. Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM), giảm nghèo đa chiều, bảo đảm nước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn… đã trở thành một điểm sáng phát triển mang tính nền tảng, đóng góp thiết thực vào thành tựu chung của đất nước, chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Nông thôn mới: từ phong trào thành “nền tảng phát triển”, từ chuẩn hóa hạ tầng đến nâng cao chất lượng sống

Trong nhiệm kỳ 2021-2025, xây dựng nông thôn mới không còn được nhìn nhận như một phong trào mang tính vận động hay một chương trình thuần túy về chuẩn hóa hạ tầng, mà từng bước được định vị là nền tảng phát triển bền vững của đất nước, gắn trực tiếp với nâng cao chất lượng sống của người dân nông thôn. Sự chuyển biến căn bản ấy trước hết bắt nguồn từ đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là tư duy điều hành của ngành Nông nghiệp và Môi trường.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng nông thôn mới, khi còn là tư lệnh ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ trưởng Lê Minh Hoan đã từng thẳng thắn chỉ ra “cái bẫy” trong nhận thức khi quá nhấn mạnh yếu tố “xây dựng”, dễ dẫn tới cách hiểu thiên về cầu, đường, trường, trạm, mà chưa chú trọng đầy đủ tới sinh kế, thu nhập và chất lượng sống của người dân. Theo Bộ trưởng, mục tiêu cuối cùng của nông thôn mới không phải là những con số đạt chuẩn, mà là làm sao để nông thôn thực sự trở thành “nơi đáng sống”, nơi người dân yên tâm lập nghiệp, gắn bó và phát triển lâu dài.

Từ nhận thức đó, trong giai đoạn 2021-2025, định hướng phát triển nông thôn được điều chỉnh theo hướng nâng chất, không dừng ở “đạt chuẩn”, mà chuyển mạnh sang hiện đại, toàn diện, bền vững, gắn với thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển kinh tế nông thôn trên nền tảng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; nâng cao chất lượng sống và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân nông thôn, từng bước tiệm cận mức sống đô thị; xây dựng nông thôn “xanh - sạch - đẹp - an toàn”, giàu bản sắc văn hóa; củng cố an sinh xã hội, thực hiện giảm nghèo đa chiều và bao trùm.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan khẳng định rõ định hướng chiến lược mang tính xuyên suốt: “Cơ cấu lại nông nghiệp là động lực; xây dựng nông thôn mới là nền tảng; nông dân là chủ thể”. Cách tiếp cận này đã đưa nông thôn mới vượt ra khỏi khuôn khổ một chương trình mục tiêu, trở thành không gian phát triển tổng hợp, nơi kinh tế nông thôn, văn hóa, môi trường, an sinh xã hội và quản trị cộng đồng được triển khai đồng bộ, hài hòa.

Kết quả triển khai cho thấy một tiến trình bền bỉ nhưng rất rõ ràng. Theo Báo cáo tổng kết ngành Nông nghiệp và Môi trường ngày 31/12/2025 tại Hà Nội, đến hết năm 2025, cơ bản hoàn thành chỉ tiêu số xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt 79,3%; đặc biệt, tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu đạt 12,2%, vượt mục tiêu đề ra là 10%. Những con số này phản ánh bước chuyển quan trọng từ “phủ chuẩn” sang “nâng chuẩn”, từ số lượng sang chất lượng trong xây dựng nông thôn mới.

Cũng tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, đến hết năm 2025, cả nước có 81,5% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, vượt chỉ tiêu 80% theo Nghị quyết. Dù có sự khác biệt nhỏ về thời điểm chốt số liệu, song các báo cáo đều thống nhất khẳng định: mục tiêu trọng tâm của nhiệm kỳ đã được hoàn thành, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Điều quan trọng hơn, xây dựng nông thôn mới trong nhiệm kỳ 2020-2025 được nhìn nhận không chỉ là bộ tiêu chí hạ tầng, mà là động lực nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện sống và bảo đảm an sinh xã hội cho người dân nông thôn. Báo cáo tổng kết ngành xác định rõ hướng đi: thúc đẩy sinh kế đa dạng, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế nông thôn gắn với mô hình “nông nghiệp sinh thái - nông thôn hiện đại - nông dân văn minh”, qua đó tạo chuyển biến thực chất về đời sống vật chất và tinh thần ở khu vực nông thôn.

Tiếp nối tinh thần đó, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện nay tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ “đạt chuẩn” sang “nâng chuẩn”, từ số lượng sang chất lượng. Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định phát triển kinh tế nông thôn, tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy kinh tế hợp tác và sinh kế bền vững là con đường căn cơ để nâng cao thu nhập cho nông dân, qua đó xây dựng nông thôn hiện đại, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển mới.

Có thể khẳng định, trong nhiệm kỳ 2020-2025, xây dựng nông thôn mới đã thực sự chuyển mình: từ phong trào sang nền tảng, từ chuẩn hóa hạ tầng sang nâng cao chất lượng sống. Đây không chỉ là thành tựu riêng của ngành Nông nghiệp và Môi trường, mà còn là minh chứng sinh động cho vai trò lãnh đạo đúng đắn của Đảng trong việc lấy con người làm trung tâm, lấy hạnh phúc và chất lượng sống của nhân dân làm mục tiêu cao nhất của phát triển, một dấu ấn quan trọng đóng góp vào thành tựu chung của đất nước, hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Giảm nghèo đa chiều: thành quả xã hội sâu sắc, “độ bền” của phát triển

Nếu xây dựng nông thôn mới tạo dựng không gian sống và diện mạo phát triển mới cho khu vực nông thôn, thì giảm nghèo đa chiều phản ánh trực tiếp chất lượng và độ bao trùm của tăng trưởng, là thước đo quan trọng đối với tính bền vững của phát triển trong nhiệm kỳ 2021 -2025. Thực tiễn triển khai cho thấy, giảm nghèo không còn là nhiệm vụ mang tính hỗ trợ ngắn hạn, mà từng bước trở thành một chính sách xã hội toàn diện, gắn chặt với nâng cao mức sống và năng lực tiếp cận dịch vụ cơ bản của người dân.

Theo Báo cáo tổng kết ngành Nông nghiệp và Môi trường, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giảm từ 5,2% năm 2021 xuống còn 1,93% năm 2024, và ước tính đến năm 2025 còn khoảng 1,0%. Trong khi đó, theo số liệu trong tài liệu “tin làm lại” phục vụ công tác Đảng, nếu tính từ đầu nhiệm kỳ, tỷ lệ nghèo đa chiều đã giảm mạnh từ 9,35% năm 2020 xuống 1,93% năm 2024. Dù tiếp cận theo các mốc thời gian khác nhau, cả hai hệ số liệu đều thống nhất cho thấy xu hướng giảm nghèo nhanh, sâu và bền vững, vượt mục tiêu đề ra trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, thách thức.

Điều đáng chú ý là, giảm nghèo trong nhiệm kỳ 2021-2025 không chỉ được đo bằng thu nhập, mà được tiếp cận theo chuẩn đa chiều, phản ánh đầy đủ hơn mức sống và khả năng thụ hưởng của người dân. Báo cáo tổng kết ngành nhấn mạnh các trụ cột dịch vụ xã hội thiết yếu gắn với giảm nghèo bền vững, bao gồm: việc làm và sinh kế ổn định; tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục; cải thiện điều kiện nhà ở; bảo đảm nước sạch và vệ sinh môi trường; tiếp cận thông tin và các dịch vụ xã hội cơ bản khác. Trên cơ sở đó, chính sách giảm nghèo được triển khai theo hướng hạn chế tái nghèo, hỗ trợ hộ nghèo và cận nghèo vượt chuẩn thu nhập, đồng thời từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ giữa các nhóm dân cư và vùng miền.

Giảm nghèo đa chiều cũng gắn chặt với quá trình xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế nông thôn. Việc đa dạng hóa sinh kế, phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, thúc đẩy kinh tế hợp tác, kinh tế hộ và kinh tế cộng đồng đã góp phần tạo việc làm bền vững, nâng cao thu nhập, giúp người dân thoát nghèo một cách căn cơ, thay vì phụ thuộc vào hỗ trợ mang tính trợ cấp. Qua đó, giảm nghèo không tách rời phát triển, mà trở thành một cấu phần hữu cơ của chiến lược phát triển nông thôn bền vững.

Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2025 cho thấy một thông điệp rõ ràng: tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng bao trùm xã hội, và phát triển chỉ bền vững khi bảo đảm công bằng, không để ai bị bỏ lại phía sau. Giảm nghèo đa chiều vì thế trở thành chiều sâu nhân văn trong các thành tựu phát triển của đất nước, thể hiện nhất quán tinh thần lấy con người làm trung tâm, lấy nâng cao chất lượng sống của nhân dân làm mục tiêu cao nhất-một giá trị xuyên suốt trong đường lối phát triển của Đảng, được khẳng định rõ nét trong nhiệm kỳ 2021-2025, hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

 

Nước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn: nâng chuẩn “an sinh sinh thái” cho người dân

Trong bức tranh xây dựng nông thôn mới, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn là “thước đo” trực tiếp của chất lượng sống, đồng thời là tiêu chí phản ánh rõ nhất mức độ bao trùm của phát triển: người dân không chỉ “có đường đi, có nhà văn hóa”, mà còn được thụ hưởng những điều kiện cơ bản để sống khỏe, sống an toàn và sống bền vững. Báo cáo tổng kết ngành cho biết, tỷ lệ hộ dân cư nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 94,5% năm 2024 và lên 95,5% năm 2025.

Đáng chú ý, bên cạnh chỉ tiêu “hợp vệ sinh”, báo cáo cũng theo dõi riêng chỉ tiêu “nước sạch theo quy chuẩn”. Theo bảng chỉ tiêu, tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn đặt mục tiêu tăng từ 57% (năm 2020) lên 58% (năm 2024) và đạt 60% (năm 2025).
Cách tiếp cận “hai tầng chỉ tiêu” này cho thấy định hướng rất rõ của nhiệm kỳ: vừa mở rộng độ bao phủ nước hợp vệ sinh để bảo đảm nhu cầu thiết yếu, vừa từng bước nâng chất lượng lên “nước sạch theo quy chuẩn” để tiệm cận chuẩn sống đô thị.

Khi một chỉ tiêu tưởng chừng “kỹ thuật” như nước sạch được nâng đều qua từng năm, đó là minh chứng cho năng lực tổ chức thực thi chính sách, cho sự kiên trì đầu tư vào những vấn đề thiết yếu và dài hạn, đặc biệt ở khu vực nông thôn, vùng khó khăn, nơi chi phí đầu tư lớn nhưng hiệu quả xã hội lại rất sâu. Bởi nước sạch không chỉ là câu chuyện hạ tầng cấp nước, mà gắn trực tiếp với phòng bệnh, giảm gánh nặng y tế, nâng cao sức khỏe cộng đồng, cải thiện năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực nông thôn.

Quan trọng hơn, việc bảo đảm nước sạch, vệ sinh môi trường nông thôn chính là bước nâng chuẩn “an sinh sinh thái”: người dân được sống trong một hệ sinh thái lành mạnh hơn, an toàn hơn, văn minh hơn, từ vệ sinh hộ gia đình, môi trường thôn xóm đến cảnh quan nông thôn xanh - sạch - đẹp. Báo cáo tổng kết nhấn mạnh định hướng xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, toàn diện, bền vững, thúc đẩy kinh tế nông thôn gắn khoa học - công nghệ, chuyển đổi số; đồng thời nâng cao chất lượng sống và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, trong đó có nước sạch và môi trường, bảo đảm an sinh xã hội, giảm nghèo đa chiều và bao trùm.

Vì vậy, nông thôn mới trong nhiệm kỳ 2021-2025 không chỉ là “đường - trường - trạm”, mà là một không gian sống trong đó sức khỏe cộng đồng, môi trường, cảnh quan và an toàn được bảo đảm tốt hơn, từng bước tiệm cận chất lượng đô thị. Những con số về nước hợp vệ sinh và nước sạch theo quy chuẩn, nhìn từ góc độ chính luận, chính là minh chứng cụ thể cho một quan điểm phát triển nhất quán: lấy chất lượng sống của nhân dân làm mục tiêu, lấy tiêu chí an sinh, môi trường làm nền tảng bền vững của nông thôn Việt Nam trong giai đoạn mới.

Những kết quả về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn trong nhiệm kỳ 2020 - 2025 là minh chứng sinh động cho sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng trong việc lấy chất lượng sống của nhân dân làm trung tâm, coi bảo đảm an sinh sinh thái là nền tảng của phát triển bền vững - một định hướng nhất quán, tiếp tục được khẳng định và nâng tầm trong chặng đường phát triển mới của đất nước hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Chào mừng Đại hội XIV: tiếp tục nâng chất NTM, nuôi dưỡng “nông dân văn minh”, kiến tạo nông thôn hiện đại

Thành tựu NTM, giảm nghèo, nước sạch… không đến từ nỗ lực đơn lẻ, mà là kết quả của một hệ thống chính trị vận hành đồng bộ, trong đó vai trò lãnh đạo của Đảng mang tính quyết định. Đại hội Đại biểu Đảng bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhấn mạnh tính chất đặc biệt của công tác xây dựng Đảng và lãnh đạo nhiệm vụ chính trị của Ngành trong bối cảnh đất nước thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững, chủ động thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Ở cấp Bộ, quy mô và nền tảng tổ chức Đảng thể hiện sức mạnh tổ chức: Đại hội Đảng bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030 có 258 đại biểu đại diện cho 10.083 đảng viên thuộc 82 tổ chức cơ sở đảng, một “thế và lực” quan trọng để lãnh đạo Ngành bước vào giai đoạn mới.

Quan trọng hơn, báo cáo tổng kết ngành Nông nghiệp và Môi trường đã nêu rõ: công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức được đẩy mạnh; tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng; lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nghiêm Nghị quyết Trung ương 4 các khóa, Kết luận Trung ương 4 khóa XIII; triển khai Chỉ thị 05 gắn trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; công tác dân vận, kiểm tra, giám sát được đẩy mạnh; kiện toàn, sắp xếp tổ chức đảng kịp thời, hiệu quả trong quá trình sắp xếp bộ máy, hợp nhất, chuyển giao, tiếp nhận.

Chính nền tảng ấy giúp các chương trình lớn, trong đó có NTM và giảm nghèo, không bị “đứt gãy” theo nhiệm kỳ, không rơi vào hình thức, mà chuyển được từ “lượng” sang “chất”. Và khi xây dựng Đảng được xác lập là “nền tảng của mọi thành công”, thì năng lực lãnh đạo cũng được chuyển hóa thành hiệu quả điều hành và sức lan tỏa của phong trào.

Tinh thần ấy cũng được cụ thể hóa bằng phương châm hành động và quyết tâm chính trị, nhấn mạnh phương châm “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển”, tiếp tục phát huy đoàn kết, đồng lòng, nỗ lực đổi mới, sáng tạo, tự tin vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2025, có thể khẳng định: nông thôn mới, giảm nghèo đa chiều, nước sạch và nâng chất lượng sống là một trong những thành tựu xã hội sâu sắc nhất của ngành Nông nghiệp và Môi trường, góp phần quan trọng vào ổn định và phát triển chung của đất nước. Thành tựu ấy mang dấu ấn rõ nét của sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng sự đồng lòng, bền bỉ của hàng triệu nông dân - những chủ thể kiến tạo nông thôn mới từ chính mảnh đất quê hương mình.