Có một buổi sáng mùa hè rất yên tĩnh ở làng quê nước Ý. Trên một thửa đất nhỏ sau vườn, một người đàn ông tuổi trung niên lom khom cắt từng quả đậu non, đôi lúc dừng lại, nhíu mày như vừa phát hiện điều gì lạ lùng.
Người đó là Vilfredo Pareto - nhà tư tưởng lỗi lạc của nước Ý cuối thế kỷ 19. Nhưng giờ đây, ông không đứng trên bục giảng, không cầm phấn bảng, cũng không tranh luận kinh tế học trong hội trường sang trọng. Ông đang làm một việc rất đời thường: làm vườn.
Pareto không làm vườn như người ta. Ông làm để quan sát, để chiêm nghiệm. Và đúng vào buổi sáng đó, giữa vườn đậu, ông thốt lên với chính mình: “Sao kỳ lạ vậy? Trong cả trăm cây đậu mình trồng, chỉ có khoảng hai mươi cây là cho ra gần hết đám trái lành lặn, ngon lành…”.
Không phải là một nhận xét vô thưởng vô phạt. Nó khơi dậy trong ông cả một hành trình tư duy mới. Ông bắt đầu ghi chép lại. Không chỉ với cây đậu, mà cả với việc phân bố thu nhập, tài sản, sở hữu đất đai ở nước Ý thời đó.
Ông nhận ra: một tỷ lệ kỳ lạ luôn lặp lại. Khoảng 20% con người sở hữu tới 80% tài sản. Khoảng 20% nguyên nhân dẫn tới 80% kết quả.
Và từ đó, một quy luật bất đối xứng, phổ quát, vượt thời gian ra đời. Người đời sau gọi nó là: Nguyên lý Pareto - hay còn được biết đến với cái tên thân thuộc: quy luật 80/20.
Từ những cây đậu đến chân lý sống
Pareto từng nói: “Những gì quan trọng nhất thường nằm ở thiểu số. Và những gì đông đảo nhất thường là ồn ào, nhưng ít tác dụng”. Ông không chủ trương loại bỏ cái số nhiều. Mà ông dạy người đời phải biết nhận ra cái cốt lõi, cái đầu tàu, cái có tác động thật sự.
Người ta thường bận rộn, nhưng không phải lúc nào cũng hiệu quả. Pareto thì chọn cách ngược lại: tĩnh tâm quan sát để hành động đúng.
Thế giới sau đó đã chứng minh ông đúng
• Trong doanh nghiệp: 20% sản phẩm làm ra 80% doanh thu.
• Trong giáo dục: 20% nội dung học giúp hình thành 80% kỹ năng cần thiết.
• Trong quản trị nhân sự: 20% nhân viên chủ lực tạo nên 80% giá trị của tổ chức.
• Trong tiếp thị: 20% khách hàng trung thành tạo ra 80% lợi nhuận.
• Trong cuộc sống cá nhân: 20% thời gian tập trung có thể giải quyết 80% công việc.
Nếu nhìn rộng hơn, cả những quy trình đổi mới, sáng tạo, lãnh đạo, truyền thông, nông nghiệp, OCOP… cũng đều ẩn hiện nguyên lý này.
Bài học từ ông già trồng đậu cho người làm chính sách hôm nay
Không thiếu những dự án dàn trải. Không thiếu những chương trình “đếm số” cho đẹp báo cáo. Nhưng Pareto như đang nhắc:“Đừng cố làm thật nhiều để được nhìn thấy. Hãy làm đúng chỗ, để được nhớ đến”.
Trong hành chính công: đừng gom 100 đầu việc, hãy chọn 20 việc đúng và có giá trị lan toả.
Trong khởi nghiệp nông nghiệp: đừng làm 100 sản phẩm, hãy chọn 20 sản phẩm mang được quê hương vào tim người dùng.
Trong đào tạo, huấn luyện: đừng nhồi nhét. Hãy giao đúng công cụ, đúng cách nghĩ, đúng cảm hứng.
Và nếu hôm nay ông Pareto còn sống…
Có lẽ ông sẽ chẳng giảng lý thuyết dài dòng. Chỉ lặng lẽ rảo bước trong một vườn sen, một trại xoài, một làng nghề làm nước mắm…
Rồi ông lại cười hiền, nói với học trò: “Đời người, cũng như một vườn đậu. Không phải cứ trồng nhiều thì có nhiều trái ngon. Hãy chăm đúng cây thì mùa nào cũng có quả”, “20% là ít, nhưng nếu đó là phần tinh túy thì nó có thể nâng cả phần còn lại đi lên”.
