TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan: Tuổi trẻ kiến tạo đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp xanh trong kỷ nguyên số

Tại hội thảo, TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan đặt vấn đề từ sự thay đổi trong tư duy phát triển những năm gần đây. Theo bà, nếu trước kia tăng trưởng kinh tế thường được coi là mục tiêu trung tâm, thì hiện nay cách tiếp cận đã có sự điều chỉnh theo hướng hài hòa hơn giữa kinh tế, môi trường và xã hội.

Sự thay đổi này, theo TS. Đan, không xuất phát từ ý chí chủ quan mà đến từ những sức ép ngày càng rõ rệt như biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Trong khi đó, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư lại tạo ra một nền tảng mới – không gian số – nơi dữ liệu và công nghệ trở thành yếu tố cốt lõi của tăng trưởng.

“Chuyển đổi số và phát triển bền vững đang song hành, tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cách vận hành của nền kinh tế”, TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan nhận định.

Trong bối cảnh này, vai trò của thanh niên cũng có sự dịch chuyển đáng chú ý. Từ vị trí chủ yếu tiếp nhận và thích ứng, lực lượng trẻ đang từng bước tham gia sâu hơn vào quá trình kiến tạo các mô hình phát triển. Thông qua các hoạt động đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp xanh, thanh niên góp phần giải quyết những vấn đề mang tính dài hạn như quản lý tài nguyên và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Phân tích về đổi mới sáng tạo, TS. Đan cho rằng cần nhìn nhận khái niệm này theo nghĩa rộng. Ở cấp độ doanh nghiệp, đó có thể là cải tiến quy trình hoặc dịch vụ; ở cấp độ cao hơn là hình thành các mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ; và ở tầm chính sách là sự điều chỉnh thể chế để phù hợp với bối cảnh mới.

Một điểm đáng chú ý, theo bà, là đặc tính mở của đổi mới sáng tạo trong thời đại số. Các ý tưởng có thể được chia sẻ nhanh, tạo điều kiện cho hợp tác giữa các cá nhân, tổ chức, thậm chí vượt qua ranh giới quốc gia. Đây là lợi thế lớn đối với thanh niên – nhóm có khả năng tiếp cận nhanh với tri thức và công nghệ.

Liên quan đến khởi nghiệp xanh, TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan cho rằng đây là hướng phát triển phù hợp với yêu cầu hiện nay. Các mô hình khởi nghiệp đang dần chú trọng yếu tố môi trường ngay từ giai đoạn xây dựng ý tưởng, thay vì chỉ quan tâm đến hiệu quả kinh tế ngắn hạn.

Thực tế đã xuất hiện nhiều mô hình theo hướng này, từ tái chế chất thải, phát triển năng lượng sạch đến nông nghiệp hữu cơ hay các nền tảng số phục vụ quản lý tài nguyên. Theo TS. Đan, việc kết hợp giữa công nghệ và tư duy phát triển bền vững đang mở ra nhiều cơ hội mới.

Đề cập đến vai trò của thanh niên, TS. Đan cho rằng đây là lực lượng có nhiều lợi thế. Khả năng thích ứng nhanh với công nghệ, tư duy cởi mở và khả năng lan tỏa thông tin giúp các sáng kiến của thanh niên có điều kiện phát triển và mở rộng. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng để những lợi thế này phát huy hiệu quả, cần có môi trường hỗ trợ phù hợp, từ chính sách đến nguồn lực và hệ thống giáo dục.

Từ thực tiễn tại Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan cho biết nhà trường đã đưa các hoạt động đổi mới sáng tạo vào quá trình đào tạo. Sinh viên được khuyến khích tham gia nghiên cứu khoa học, xây dựng dự án và thử nghiệm ý tưởng ngay trong thời gian học.

Các hội nghị khoa học sinh viên giai đoạn 2020–2025 ghi nhận nhiều đề tài có tính ứng dụng, tập trung vào các lĩnh vực môi trường, tài nguyên và chuyển đổi số. Một số nghiên cứu được triển khai theo hướng liên ngành, kết hợp giữa công nghệ và kinh tế xanh.

Bên cạnh đó, cuộc thi khởi nghiệp “Hành trình xanh” được tổ chức theo hướng kéo dài, tạo điều kiện cho sinh viên phát triển ý tưởng một cách bài bản. Người tham gia được hướng dẫn qua từng giai đoạn, từ xây dựng mô hình đến thử nghiệm sản phẩm.

Thông qua quá trình này, sinh viên tích lũy thêm các kỹ năng như tư duy thiết kế, quản lý dự án và làm việc nhóm. Đồng thời, việc kết nối với doanh nghiệp và chuyên gia giúp tăng khả năng đưa ý tưởng vào thực tế.

Một nội dung khác được TS. Đan đề cập là học phần “Hướng dẫn khởi nghiệp và khởi sự kinh doanh”. Theo bà, việc đưa nội dung khởi nghiệp vào chương trình đào tạo theo hướng gắn với lĩnh vực tài nguyên và môi trường giúp sinh viên hình thành tư duy thực tiễn và định hướng rõ hơn cho các ý tưởng.

Dù vậy, quá trình phát triển khởi nghiệp xanh vẫn còn không ít khó khăn. Theo TS. Đan, khoảng cách giữa ý tưởng và triển khai vẫn là vấn đề đáng chú ý, trong khi nguồn lực tài chính và kinh nghiệm của người trẻ còn hạn chế. Bên cạnh đó, cơ chế hỗ trợ hiện hành chưa thật sự phù hợp với đặc thù của các dự án xanh.

Một thách thức khác đến từ nhận thức xã hội, khi các yếu tố môi trường chưa được quan tâm đúng mức trong nhiều quyết định kinh tế.

Từ những phân tích trên, TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ, đồng thời đổi mới phương pháp đào tạo trong các cơ sở giáo dục. Việc tăng cường kết nối giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội cũng được xem là giải pháp quan trọng.

“Thanh niên cần chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng và nâng cao trách nhiệm đối với xã hội và môi trường”, TS. Đan nhấn mạnh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển bền vững đang diễn ra mạnh mẽ, TS. Trần Nguyễn Thị Tâm Đan cho rằng thanh niên có nhiều cơ hội để phát huy vai trò. Khi được tạo điều kiện phù hợp, lực lượng này có thể đóng góp tích cực vào quá trình hình thành các mô hình phát triển mới, hướng tới mục tiêu tăng trưởng đi đôi với bảo vệ môi trường và tiến bộ xã hội.

Hội thảo với chủ đề “Chuyển đổi số - xanh: Động lực phát triển doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới”. Sự kiện quy tụ hơn 100 đại biểu cùng các chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và phóng viên báo chí.

Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia và nhà quản lý đã cùng phân tích sâu bối cảnh, chỉ ra những thách thức, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp thiết thực nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi kép trong lĩnh vực nông nghiệp.