Không chỉ là một loại thức uống tự nhiên, giàu dinh dưỡng, mật dừa nước được khai thác ở Tịnh Khê (tỉnh Quảng Ngãi) còn mở ra hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn - “lá phổi xanh” của vùng ven biển.
Người đặt những viên gạch đầu tiên cho khai thác mật dừa tại Tịnh Khê là anh Nguyễn Thương (36 tuổi), một lao động từng có thời gian làm việc tại Nhật Bản. Trong những năm ở nước ngoài, anh có dịp tiếp cận các sản phẩm từ dừa nước được chế biến và xuất khẩu với giá trị cao. Trở về quê hương, anh nhận ra nghịch lý: Tịnh Khê có diện tích dừa nước lớn, nhưng người dân gần như chưa khai thác hết giá trị kinh tế từ loại cây này, ngoài việc bán lá.
Từ đó, anh hình thành ý tưởng khai thác mật dừa nước, nhưng phải mất nhiều năm, ý tưởng đó mới trở thành hiện thực.
Không vội vàng khởi nghiệp, anh Thương dành thời gian tích lũy vốn. Song song với công việc chính, anh bắt đầu tự tìm hiểu kỹ thuật lấy mật dừa nước – một lĩnh vực gần như hoàn toàn mới mẻ tại địa phương. Những ngày đầu, mọi việc đều được làm một cách thủ công: lội bùn, chèo ghe vào rừng, quan sát con nước, thử nghiệm trên từng cuống dừa.
“Ngày đầu tiên bước vào rừng, tôi không biết bắt đầu từ đâu. Phải làm đi làm lại rất nhiều lần. Có những cuống dừa chăm cả tháng nhưng không cho mật. Nhưng tôi nghĩ, thất bại thì làm lại”, anh Thương nhớ lại.
Theo anh, để thu được mật, người làm phải “nuôi” cuống dừa trong thời gian dài. Mỗi ngày, cuống dừa cần được mat-xa đều đặn để kích thích tiết mật. Quá trình này kéo dài hơn 1,5 tháng trước khi có thể thu hoạch. Nếu sai kỹ thuật hoặc thiếu kiên trì, cuống dừa sẽ không cho mật.
Sau hơn hai năm thử nghiệm liên tục, anh Thương dần nắm bắt được đặc tính sinh trưởng của cây dừa nước, hoàn thiện quy trình lấy mật ổn định. Những giọt mật đầu tiên thu được không chỉ đánh dấu thành công về mặt kỹ thuật, mà còn mở ra khả năng thương mại hóa sản phẩm.
Khoảng 4 tháng trước, anh Thương quyết định nghỉ hẳn công việc cũ để tập trung phát triển mô hình. Cơ sở sản xuất được thành lập, các thủ tục về an toàn thực phẩm được hoàn thiện. Hiện nay, sản phẩm đã được chế biến thành nhiều dạng như mật tươi, mật cô đặc, phục vụ nhu cầu pha chế và chế biến thực phẩm.
Theo đánh giá ban đầu, mật dừa nước có vị ngọt thanh, hàm lượng đường thấp hơn so với đường mía, đồng thời chứa nhiều khoáng chất tự nhiên. Đây được xem là lợi thế trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên và tốt cho sức khỏe.
Điểm đáng chú ý, mô hình này không chỉ tạo ra sản phẩm mới mà còn góp phần thay đổi cách khai thác tài nguyên bản địa. Thay vì chặt bỏ hoặc tận dụng ngắn hạn, cây dừa nước được giữ lại để khai thác lâu dài. Càng chăm sóc tốt, sản lượng mật càng ổn định.
Hiện, anh Thương đã thuê và liên kết với người dân để quản lý hơn 5 ha rừng dừa nước. Việc phát triển vùng nguyên liệu gắn với bảo tồn hệ sinh thái đang trở thành hướng đi xuyên suốt của mô hình.
Không dừng lại ở sản xuất, anh còn kết hợp khai thác du lịch trải nghiệm. Du khách đến rừng dừa nước Tịnh Khê có thể trực tiếp tham gia quá trình lấy mật, chèo ghe len lỏi trong các con rạch nhỏ, tìm hiểu về đặc tính của cây dừa nước và cách người dân địa phương khai thác tài nguyên theo hướng bền vững.
Chị Phan Huyền, du khách đến từ Quảng Trị, chia sẻ: “Không gian ở đây rất yên bình. Điều thú vị nhất là được tự tay thu hoạch mật dừa nước. Cảm giác từng giọt mật rơi xuống rất đặc biệt, vừa mới lạ vừa gần gũi”.
Theo những người làm du lịch địa phương, mô hình trải nghiệm gắn với rừng dừa nước đang tạo thêm điểm nhấn cho tuyến du lịch ven biển Quảng Ngãi. Không cần đầu tư lớn về hạ tầng, chính yếu tố tự nhiên và trải nghiệm thực tế lại trở thành sức hút.
Từ một ý tưởng cá nhân, mô hình khai thác mật dừa nước tại Tịnh Khê đang từng bước hình thành chuỗi giá trị: sản xuất – trải nghiệm – tiêu thụ. Quan trọng hơn, cách làm này góp phần giữ lại những cánh rừng dừa nước vốn đóng vai trò quan trọng trong việc chống xói lở, điều hòa khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái ven biển.
“Điều tôi mong muốn không chỉ là bán được sản phẩm, mà là giữ được rừng, để người dân có thể sống được từ rừng”, anh Thương chia sẻ.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm hướng phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn tài nguyên, câu chuyện mật dừa nước ở Tịnh Khê cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: khai thác giá trị bản địa bằng tri thức mới, nhưng vẫn dựa trên nền tảng tự nhiên sẵn có.
Từ những cuống dừa từng bị bỏ quên, những giọt mật giờ đây không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mà còn kể câu chuyện về sự kiên trì, về cách con người học từ thiên nhiên, và về một hướng phát triển bền vững bắt đầu từ chính những điều quen thuộc.
Hiện tượng cá bớp nuôi lồng bè chết diện rộng tại đặc khu Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) đang gây thiệt hại nặng cho người nuôi. Cơ quan chuyên môn đã vào cuộc lấy mẫu, kiểm tra môi trường và hướng dẫn các biện pháp ứng phó trước mắt.
Những ngày đầu tháng 4, tại các cảng cá ở Quảng Ngãi, tàu thuyền liên tục trở về sau những chuyến biển dài ngày, mang theo những khoang cá đầy. Thế nhưng, niềm vui chưa trọn vẹn khi chi phí nhiên liệu tăng cao đang trở thành gánh nặng, bào mòn đáng kể lợi nhuận của ngư dân.
Xã Vạn Tường – nơi có cảng nước sâu và Khu kinh tế Dung Quất, trung tâm công nghiệp trọng điểm của Quảng Ngãi – không chỉ phát triển mạnh về công nghiệp mà còn sở hữu nhiều lợi thế để phát triển du lịch “xanh”.
