Viện Nghiên cứu Ứng dụng Phương Đông: Hành trình 5 năm theo đuổi nông nghiệp xanh

Định hướng nghiên cứu ứng dụng gắn với nông nghiệp xanh

Viện Nghiên cứu Ứng dụng Phương Đông (PDIA) được thành lập trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức: biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, tài nguyên đất, nước suy giảm, chi phí đầu vào gia tăng và yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với chất lượng, an toàn và tính bền vững của nông sản. Từ thực tiễn đó, PDIA xác định rõ định hướng nghiên cứu ứng dụng, lấy hiệu quả thực tiễn làm tiêu chí đánh giá giá trị khoa học.

Trong 5 năm qua, PDIA đã tập trung nghiên cứu các giải pháp nông nghiệp xanh theo hướng giảm sử dụng hóa chất, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp. Nhiều đề tài của Viện đi sâu vào cải tạo đất canh tác thông qua phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học; quản lý dịch hại tổng hợp; hoàn thiện quy trình canh tác thân thiện môi trường nhằm giảm phát thải và nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng.

Theo bà Lương Thị Thu Hằng, đại diện Hội đồng sáng lập PDIA, việc lựa chọn nông nghiệp xanh là hướng đi mang tính chiến lược. “Nông nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục phát triển theo chiều rộng, dựa vào tăng đầu vào và khai thác tài nguyên. Nghiên cứu khoa học cần giải quyết đồng thời bài toán môi trường, hiệu quả kinh tế và sinh kế bền vững cho người nông dân. Đó là lý do PDIA kiên định theo đuổi nông nghiệp xanh ngay từ những năm đầu hoạt động", bà Hằng nhấn mạnh.

Các mô hình nghiên cứu, ứng dụng do PDIA triển khai cho thấy, khi hệ sinh thái đất, nước, cây trồng được phục hồi và quản lý hợp lý, năng suất có thể được duy trì ổn định, trong khi chất lượng nông sản và hiệu quả kinh tế được nâng lên rõ rệt.

Đưa kinh tế tuần hoàn vào sản xuất nông nghiệp

Cùng với nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn là một trong những trụ cột nghiên cứu quan trọng của PDIA. Viện tập trung nghiên cứu, đề xuất các giải pháp tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm thiểu chất thải và hình thành chuỗi sản xuất khép kín.

Nhiều đề tài của PDIA đã hướng tới việc xử lý phụ phẩm trồng trọt, chăn nuôi để sản xuất phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học hoặc nguyên liệu phục vụ sản xuất năng lượng sinh học. Các mô hình này góp phần giảm ô nhiễm môi trường ở khu vực nông thôn, đồng thời gia tăng giá trị kinh tế từ chính các nguồn lực sẵn có.

Theo bà Lương Thị Thu Hằng, thách thức lớn nhất trong phát triển kinh tế tuần hoàn không nằm ở công nghệ mà ở tính phù hợp với thực tiễn sản xuất. “Muốn kinh tế tuần hoàn được áp dụng rộng rãi, các giải pháp phải phù hợp với điều kiện của nông hộ, dễ thực hiện và mang lại hiệu quả kinh tế cụ thể. Khi người dân nhìn thấy lợi ích rõ ràng, họ sẽ chủ động thay đổi cách làm", bà Hằng cho biết.

Với cách tiếp cận “nghiên cứu gắn với chuyển giao”, PDIA đã phối hợp cùng các địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp triển khai nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn quy mô phù hợp, qua đó từng bước thay đổi tư duy sản xuất từ tuyến tính sang tuần hoàn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và yêu cầu hội nhập ngày càng cao, nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc.

Nông nghiệp xanh giúp giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng cao khả năng thích ứng; kinh tế tuần hoàn giúp tối ưu hóa tài nguyên, giảm chi phí và gia tăng giá trị sản xuất. Việc thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng các mô hình này là yếu tố then chốt để ngành nông nghiệp phát triển bền vững.

Khẳng định vai trò trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nông nghiệp

Sau 5 năm phát triển, PDIA đã từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất. Các kết quả nghiên cứu của Viện không chỉ đóng góp về mặt học thuật mà còn tạo tác động xã hội tích cực, góp phần cải thiện sinh kế người nông dân và bảo vệ môi trường nông thôn.

Đánh giá về chặng đường đã qua, bà Lương Thị Thu Hằng cho rằng đây mới là giai đoạn đặt nền móng cho sự phát triển dài hạn của Viện. “PDIA xác định không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, mà hướng tới trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của ngành nông nghiệp, đóng góp thiết thực cho mục tiêu phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn bền vững”.

Trong giai đoạn tới, khi ngành nông nghiệp tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi theo hướng xanh, tuần hoàn và gia tăng giá trị, PDIA được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp các giải pháp khoa học ứng dụng, đồng hành cùng địa phương và người nông dân trong tiến trình phát triển bền vững.