Trước tác động của biến đổi khí hậu và suy giảm nguồn tài nguyên rừng, Bắc Ninh đang chú trọng triển khai nhiều giải pháp bảo tồn thiên nhiên, phục hồi hệ sinh thái và phát triển kinh tế xanh. Với vai trò nòng cốt, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh (Chi cục) đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học, coi đây là nền tảng cho phát triển lâm nghiệp bền vững.
LTS: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu. Việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của một ngành, mà là sự lựa chọn chiến lược của Quốc gia. Việt Nam, với hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ và các vườn Quốc gia trải dài từ Bắc tới Nam, đang nắm giữ một kho tàng thiên nhiên vô giá.
Tuyến bài “Giữ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học - nền tảng phát triển bền vững” trên Tạp chí điện tử Nông nghiệp và Môi trường sẽ phản ánh những nỗ lực, kết quả, thách thức trong công cuộc giữ rừng, phát triển rừng, bảo tồn và đa dạng sinh học của lực lượng Kiểm lâm và các vườn Quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ tiêu biểu của đất nước. Qua đó, tôn vinh vai trò của rừng trong việc phòng hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, duy trì sự sống và sinh kế cộng đồng. Đồng thời khẳng định quyết tâm của Việt Nam trên con đường phát triển xanh, hài hòa với thiên nhiên.
Cụ thể hóa Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học
Thời gian qua, tỉnh Bắc Ninh triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn thiên nhiên, phục hồi hệ sinh thái và phát triển kinh tế xanh. Theo ông Từ Quốc Huy - Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh, công tác bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành lâm nghiệp mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội.
Ngay sau khi Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh Bắc Ninh là một trong những địa phương chủ động cụ thể hóa bằng các kế hoạch hành động thiết thực.
Ông Từ Quốc Huy, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh, cho biết: “Chúng tôi đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc thực hiện nghiêm các quy định của Luật Đa dạng sinh học, Luật Lâm nghiệp và Luật Bảo vệ môi trường. Song song với đó, Chi cục xây dựng nhiều kế hoạch cụ thể như Kế hoạch số 29/KH-UBND năm 2023 về tăng cường phòng, chống tội phạm về đa dạng sinh học và Kế hoạch số 60/KH-UBND năm 2023 về triển khai Kết luận số 61-KL/TW của Ban Bí thư về công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng”.
Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh đã chủ động xây dựng và triển khai dự án nâng cao năng lực cho lực lượng Kiểm lâm. Đồng thời hàng năm bố trí, phân bổ ngân sách nhà nước để hỗ trợ khoán bảo vệ rừng đảm bảo kịp thời, hiệu quả trung bình đạt 30.600 ha/năm, hỗ trợ bảo vệ rừng với tổng diện tích gần 37.000 ha.
Cùng với quản lý rừng bền vững, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh còn phát triển các mô hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng trong rừng đặc dụng Tây Yên Tử, góp phần gắn kết giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế xanh và tạo sinh kế cho người dân vùng đệm.
Kết quả nổi bật trong phát triển rừng và bảo tồn đa dạng sinh học
Theo ông Từ Quốc Huy, trung bình mỗi năm, Bắc Ninh khoán bảo vệ rừng đặc dụng cho Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử khoảng 8.870,0 ha và Ban quản lý Danh thắng di tích và rừng bảo vệ cảnh quan Suối Mỡ 689,0 ha.
Đối với công tác Phát triển rừng, Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử đã thực hiện trồng mới được 23,2 ha, chủ yếu là cây bản địa với các mô hình như trồng rừng thuần loài Lim xanh (10,0 ha) tại xã Lục Sơn, huyện Lục Nam (cũ) và mô hình khoanh nuôi có trồng bổ sung loài Lim xanh (10,0 ha) xã Tây Yên Tử; mô hình trồng cây Khôi tía (1,0 ha) và Ba kích (1,5 ha). Trong khi đó, Ban quản lý Danh thắng di tích và rừng bảo vệ cảnh quan Suối Mỡ đầu tư chăm sóc 2,7ha rừng trồng bằng nguồn vốn trồng rừng thay thế.
Theo kết quả Điều tra rừng, tổng diện tích rừng và đất rừng của tỉnh Bắc Ninh là 174.697,61 ha. Trong đó, diện tích có rừng là 146.884,78 ha bao gồm 54.290,77 ha rừng tự nhiên và 92.594,01 ha rừng trồng; diện tích chưa thành rừng 27.812,83 ha, trong đó diện tích đã trồng cây rừng nhưng chưa đạt các tiêu chí thành rừng là 20.772,47 ha; diện tích có cây tái sinh đang trong giai đoạn khoanh nuôi, phục hồi để thành rừng là 634,79 ha; và 6.405,57 ha khác đang được sử dụng để bảo vệ và phát triển rừng . Tỷ lệ độ che phủ rừng năm 2025 đạt 31,16% (đạt 100,2% kế hoạch).
Đối với công tác bảo tồn và phục hồi các loài hoang dã, nguy cấp, quý hiếm, trong giai đoạn 2022 – 2025, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh đã phối hợp với một số cơ quan, đơn vị tái thả 3 cá thể khỉ đuôi dài, 5 cá thể khỉ mặt đỏ, 1 cá thể rùa sa nhân, 9 cá thể khỉ đuôi lợn, 1 cá thể khỉ vàng, 3 cá thể rắn ráo trâu, 1 cá thể kỳ đà hoa, 1 cá thể cu li nhỏ... về môi trường sinh sống tự nhiên tại Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử. Sau khi tái thả về môi trường tự nhiên, các loài được theo dõi bảo vệ qua các cuộc tuần tra, kiểm tra rừng. Hoạt động tái thả này không chỉ góp phần phục hồi cân bằng hệ sinh thái mà còn giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ động vật hoang dã.
Về nghiên cứu khoa học, Chi cục đang theo dõi, đôn đốc chỉ đạo triển khai có hiệu quả các đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh, như: Ứng dụng khoa học công nghệ xây dựng mô hình sản xuất và phát triển nấm lim xanh (Ganoderma lucidum); Nghiên cứu xây dựng mô hình rừng trồng thâm canh vù hương (Cinnamomum balansae H.Lec); Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật sử dụng chế phẩm MF1 xây dựng mô hình rừng trồng gỗ lớn thông Caribê (Pinus caribaea Morelet); Nghiên cứu bảo tồn nguồn gen loài lim xanh trên địa bàn tỉnh; Nghiên cứu, gây trồng thử nghiệm cây thanh thất phục vụ trồng rừng gỗ lớn và khoanh nuôi xúc tiến tái sinh rừng tự nhiên có trồng bổ sung trên địa bàn tỉnh; Ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình trồng cây tràm trà (Melaleucaalternifolia) phục vụ chiết xuất tinh dầu tại tỉnh; Nghiên cứu xây dựng mô hình trồng thâm canh loài giổi ăn hạt (Micheliatonkinensis A.Chev.) tại tỉnh Bắc Giang (cũ); Nghiên cứu các giải pháp phòng trừ tổng hợp bệnh đốm lá bạch đàn và bệnh chết héo cây keo tại tỉnh Bắc Giang (cũ) và Nghiên cứu bảo tồn và phát triển cây đào chuông phân bố tại khu vực Tây Yên Tử. Đến nay, các đề tài nghiên cứu đã thực hiện được trên 100% kế hoạch các nội dung, hạng mục, đảm bảo chất lượng, tiến độ theo quy định.
Cùng với đó, Chi cục cũng đang triển khai nhiều đề tài cấp tỉnh ứng dụng công nghệ sinh học để phát triển nấm lim xanh, xây dựng mô hình trồng thâm canh các loài cây bản địa giá trị cao như vù hương, giổi ăn hạt, đồng thời bảo tồn nguồn gen lim xanh - loài đặc hữu có giá trị cả về kinh tế lẫn sinh học.
Chi cục còn phối hợp với Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam và Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga điều tra, nghiên cứu đa dạng sinh học tại khu vực Tây Yên Tử. Kết quả đã ghi nhận hơn 70 loài thực vật và 34 loài lưỡng cư - bò sát, trong đó có cá cóc Việt Nam và nhông vảy nhỏ - loài đặc hữu lần đầu tiên phát hiện tại khu vực này.
Thách thức trong công tác bảo tồn thiên nhiên
Dù đạt nhiều kết quả, công tác bảo tồn đa dạng sinh học ở Bắc Ninh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Trước hết, hoạt động điều tra, cập nhật dữ liệu về đa dạng sinh học còn thiếu tính hệ thống, gây khó khăn cho việc quy hoạch, giám sát và đánh giá hiệu quả bảo tồn. Bên cạnh đó, nguồn kinh phí nhà nước còn hạn chế, trong khi thiết bị giám sát hiện đại để theo dõi động vật tái thả gần như chưa có, ông Trương Đức Đáng, Chi cục phó Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh cho biết thêm.
Năm 2025, toàn tỉnh Bắc Ninh đã xảy ra 8 vụ chặt phá rừng tự nhiên trái pháp luật, diện tích thiệt hại là 1,847 ha; so với năm 2024, số vụ vi phạm giảm 2 vụ (20%), diện tích thiệt hại giảm 13,564 ha (88%). Đã xử phạt hành chính 8 vụ (Khu vực Sơn Động 3 vụ; Lục Ngạn 3 vụ; Lục Nam 2 vụ), tổng tiền phạt là 52 triệu đồng.
Ngoài ra, lực lượng cán bộ chuyên trách bảo tồn còn mỏng, thiếu chuyên môn sâu về sinh thái học và quản lý đa dạng sinh học.
Để khắc phục, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh kiến nghị Trung ương ban hành cơ chế, chính sách đặc thù cho hoạt động bảo tồn thiên nhiên và nguồn gen, đồng thời bố trí kinh phí ổn định, dài hạn cho công tác nghiên cứu, phục hồi hệ sinh thái. Ông Trương Đức Đáng nhấn mạnh, hướng đi quan trọng hiện nay là hoàn thiện các quy định về tín chỉ carbon, qua đó tạo thêm nguồn thu cho dịch vụ môi trường rừng, giúp các ban quản lý chủ động hơn trong công tác đầu tư, bảo tồn và phát triển bền vững.
Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh cũng đề xuất tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho cán bộ kiểm lâm, đồng thời gắn bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và sinh kế vùng đệm, để người dân cùng tham gia và hưởng lợi từ rừng.
Những nỗ lực của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh không chỉ góp phần bảo vệ hệ sinh thái rừng địa phương, mà còn khẳng định cam kết của tỉnh trong xây dựng nền lâm nghiệp hiện đại, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.
Theo ông Từ Quốc Huy, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Ninh, trong thời gian tới, Chi cục tiếp tục thực hiện tốt Đề án phát triển giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 208/QĐ-TTg ngày 29/02/2024. Đồng thời, chỉ đạo Ban quản lý bảo tồn Tây Yên Tử xây dựng phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 2025-2030. Cùng với đó, đẩy mạnh thực hiện một số chính sách đầu tư trong lâm nghiệp đến người dân như: bảo vệ, trồng, khoanh nuôi, làm giàu rừng, hỗ trợ kinh phí phát triển sinh kế, cải thiện đời sống người dân vùng đệm của rừng đặc dụng, rừng phòng hộ…
Bài 10: Kiểm lâm khu vực VI, Tuyên Quang - Khi người dân trở thành “tai mắt” của rừng
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Bài 8: Kiểm lâm khu vực XII - Sơn La quyết tâm bảo vệ hơn 19.000 ha rừng
- Bài 7: Bất cập trong giữ rừng đặc dụng Tây Yên Tử
- Kiểm lâm Thái Nguyên: Quyết liệt, hiệu quả trong giữ “lá phổi xanh” sau sáp nhập
- Bài 6: Bảo vệ rừng và xử lý nghiêm tình trạng phá rừng trồng cà phê ở Sơn La
- Bài 5: Giữ rừng Tam Đảo - Tam Dương: Gian nan nhưng quyết tâm không lùi bước
- Bài 4: Bảo tồn thiên nhiên để phát triển bền vững ở Bát Xát
- Bài 3: Nhiều thách thức trong giữ rừng ở Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống
Tháng 10/2025 khép lại với một kết quả đáng ghi nhận, trên địa bàn Tam Đảo – Tam Dương (Phú Thọ) không xảy ra cháy rừng, cũng không phát hiện vụ vi phạm mới nào về quản lý, bảo vệ rừng. Nhưng đằng sau những con số ấy là vô vàn gian nan, từ việc bám rừng, tuần tra ngày đêm cho tới đối diện áp lực sinh kế của bà con vùng đệm.
Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát (Lào Cai) – “lá phổi xanh” nơi biên cương Tổ quốc – đang được bảo vệ và gìn giữ bằng những nỗ lực bền bỉ của lực lượng kiểm lâm và cộng đồng địa phương. Không chỉ là vùng rừng giàu đa dạng sinh học, Bát Xát còn mang khát vọng phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn, mở ra hướng đi bền vững cho môi trường và sinh kế người dân.
Giữa đại ngàn miền Tây Nghệ An, Khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Pù Huống không chỉ là “lá phổi xanh” điều hòa khí hậu, mà còn là mái nhà của hàng trăm loài động thực vật quý hiếm. Thế nhưng, giữ rừng chưa bao giờ là chuyện dễ dàng. Từ những bước chân tuần tra xuyên đêm, nỗi lo “giặc lửa” mùa khô, cho đến áp lực mưu sinh của bà con vùng giáp ranh,… tất cả đang thử thách sự bền bỉ của lực lượng kiểm lâm nơi đây. “Nếu buông lỏng, rừng sẽ mất ngay”, ông Võ Minh Sơn - Giám đốc Ban quản lý Khu BTTN Pù Huống, khẳng định.
Vườn Quốc gia Xuân Sơn, nằm trên ranh giới giữa tỉnh Phú Thọ và Sơn La, không chỉ là “kho báu xanh” giàu đa dạng sinh học mà còn là minh chứng sống động cho nỗ lực hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển sinh kế cộng đồng. Với hệ sinh thái rừng nhiệt đới - á nhiệt đới phong phú, nơi đây đang từng bước trở thành hình mẫu về quản lý bền vững, vừa gìn giữ di sản, vừa mở ra cơ hội phát triển kinh tế, du lịch sinh thái cho người dân địa phương.
Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Trị) - Di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO hai lần vinh danh - đang tiếp tục khẳng định vị thế bằng việc triển khai nhiều hoạt động thiết thực, hướng tới đạt chuẩn “Danh lục Xanh” (Green List) do Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) khởi xướng. Đây là một trong những chuẩn mực cao nhất về quản lý khu bảo tồn, được quốc tế công nhận.
