Phát triển vùng dược liệu dưới tán rừng ở Lai Châu: "Mỏ vàng xanh" mở lối sinh kế bền vững

Khai thác lợi thế tự nhiên để phát triển "kinh tế dưới tán rừng"
Lai Châu là một trong những địa phương có diện tích rừng và đất lâm nghiệp lớn của khu vực Tây Bắc. Địa hình núi cao, khí hậu mát mẻ quanh năm, độ ẩm lớn cùng hệ sinh thái rừng nguyên sinh đã tạo điều kiện thuận lợi để nhiều loài dược liệu quý phát triển tự nhiên như sâm Lai Châu, tam thất, thất diệp nhất chi hoa, lan kim tuyến, hoàng tinh, đương quy, hà thủ ô, sa nhân và thảo quả. Theo thống kê của ngành nông nghiệp, tỉnh hiện có hàng nghìn héc-ta cây dược liệu được trồng dưới tán rừng, trong đó nhiều loại đã trở thành cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao.

Thay vì khai thác tài nguyên rừng theo hướng truyền thống, địa phương định hướng phát triển kinh tế dưới tán rừng, biến rừng thành không gian sản xuất bền vững nhưng vẫn giữ nguyên chức năng bảo tồn đa dạng sinh học và phòng hộ đầu nguồn.

Một trong những mô hình tiêu biểu hiện nay là vùng trồng dược liệu dưới tán rừng tại xã Nậm Tăm. Địa phương có hơn 13.000 ha đất lâm nghiệp, trong đó khoảng 5.000 ha được đánh giá phù hợp để phát triển dược liệu. Hiện người dân đã trồng nhiều loại cây như thảo quả, sa nhân tím, sâm Lai Châu, lan kim tuyến, bảy lá một hoa và hoàng tinh.

Theo định hướng giai đoạn 2026–2030, xã Nậm Tăm sẽ tiếp tục mở rộng diện tích trồng các loại dược liệu có giá trị, đồng thời thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Bảo tồn nguồn dược liệu quý và tạo động lực giữ rừng
Nhiều loài dược liệu của Lai Châu có giá trị y học cao nhưng từng đứng trước nguy cơ suy giảm do khai thác tự nhiên quá mức. Việc nhân giống và trồng dưới tán rừng không chỉ giúp phục hồi nguồn dược liệu mà còn giảm áp lực khai thác trong tự nhiên.

Đặc biệt, sâm Lai Châu là loài dược liệu đặc hữu của tỉnh, đang được xác định là cây trồng chiến lược. Cây sinh trưởng tốt ở độ cao từ khoảng 1.400m đến 2.300m, dưới tán rừng tự nhiên có độ che phủ lớn. Những năm gần đây, nhiều dự án nghiên cứu, bảo tồn và nhân giống đã được triển khai nhằm đưa sâm Lai Châu trở thành sản phẩm dược liệu chủ lực của địa phương.

Khi cây dược liệu mang lại nguồn thu nhập ổn định, người dân cũng có thêm động lực bảo vệ rừng. Thay vì khai thác gỗ hoặc phát nương làm rẫy, nhiều hộ đã coi rừng là tài sản lâu dài cần được gìn giữ để phát triển sinh kế.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, Lai Châu còn hướng đến phát triển du lịch nông nghiệp và du lịch sinh thái gắn với các vùng trồng dược liệu. Du khách có thể tham quan vườn dược liệu dưới tán rừng, tìm hiểu quy trình trồng, thu hái, chế biến, trải nghiệm văn hóa bản địa và sử dụng các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ dược liệu.

Đây là hướng đi phù hợp với xu hướng du lịch xanh và du lịch chăm sóc sức khỏe đang phát triển mạnh. Nếu được quy hoạch đồng bộ, vùng dược liệu sẽ vừa tạo sinh kế, vừa góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và nâng cao giá trị tài nguyên rừng.

Cần chính sách đồng bộ để phát triển bền vững
Mặc dù có nhiều tiềm năng, phát triển cây dược liệu dưới tán rừng vẫn đối mặt với không ít thách thức như quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu cơ sở chế biến sâu, thị trường tiêu thụ chưa ổn định và nguồn vốn đầu tư còn hạn chế.

Các nhà khoa học và doanh nghiệp cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng nguyên liệu, xây dựng cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm dược liệu của Lai Châu. Khi chuỗi giá trị được hình thành hoàn chỉnh từ giống, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và du lịch trải nghiệm, cây dược liệu dưới tán rừng sẽ thực sự trở thành "mỏ vàng xanh", góp phần phát triển kinh tế rừng đa giá trị, nâng cao đời sống người dân.