Nghị quyết số 57-NQ/TW ban hành ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững đất nước, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, tăng cường đầu tư cho nghiên cứu cơ bản và trọng dụng nguồn nhân lực chất lượng cao. Từ thực tiễn nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp, trao đổi với phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, PGS, TS. Nguyễn Duy Phương, Trưởng bộ môn Bệnh học phân tử, Viện Di truyền Nông nghiệp cho rằng, bên cạnh những chuyển động tích cực về cơ chế, điều khiến ông trăn trở nhất hiện nay vẫn là bài toán xây dựng và giữ chân đội ngũ nhà khoa học, đặc biệt là lực lượng trẻ - yếu tố mang tính quyết định đối với khả năng hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết trong dài hạn.

Giai đoạn 2021 – 2025 là thời kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ngành Nông nghiệp và Môi trường trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh môi trường và hướng tới phát triển bền vững. Bám sát chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, hoạt động khoa học và công nghệ (KHCN) của ngành Nông nghiệp và Môi trường đã được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, đạt nhiều kết quả quan trọng, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế – xã hội và công tác quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững, các tổ chức nghiên cứu ứng dụng giữ vai trò ngày càng quan trọng. Sau 5 năm hình thành và phát triển, Viện Nghiên cứu Ứng dụng Phương Đông (PDIA) từng bước khẳng định vị thế là đơn vị nghiên cứu gắn với thực tiễn, đóng góp nhiều giải pháp khoa học cho phát triển nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn.

Ngày 27/1/2026, GS, TS. Trần Hồng Thái, Phó Chủ tịch Thường trực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã tiếp đón đoàn Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam cùng các doanh nghiệp Hoa Kỳ do bà Courtney Beale, Phó Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam, làm trưởng đoàn. Trong buổi làm việc, hai bên đã thảo luận về việc thúc đẩy các dự án nghiên cứu chung, mở rộng hợp tác trong lĩnh vực vệ tinh quan sát trái đất và khoa học công nghệ vũ trụ, cũng như hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nếu Kỳ 1 nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp và nông dân trong hệ sinh thái AI nông nghiệp, thì ở Kỳ 2, ông Abraham Nguyễn Quang Huy - Chủ tịch Hội đồng Liên hiệp Kinh tế Toàn cầu (9S UNION), Phó Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia tiếp tục phân tích những điều kiện nền tảng mang tính quyết định, từ thể chế, dữ liệu đến nguồn lực trong và ngoài nước, nhằm đưa trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trở thành động lực thực chất cho nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường trân trọng giới thiệu đến bạn đọc nội dung cuộc trò chuyện ngay sau đây.

Trong bối cảnh chỉnh sửa gen đã được xác định là một trong những công nghệ chiến lược quốc gia, câu hỏi đặt ra không còn là có nên làm hay không, mà là làm thế nào để làm chủ công nghệ và đưa sản phẩm vào sản xuất. Trao đổi về vấn đề này với phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, PGS, TS. Nguyễn Duy Phương, Trưởng bộ môn Bệnh học phân tử, Viện Di truyền Nông nghiệp, cho rằng, chỉ khi Việt Nam đầu tư tập trung, thỏa đáng cho nghiên cứu, đồng thời tháo gỡ những “nút thắt” về pháp lý và nguồn nhân lực, các sản phẩm cây trồng chỉnh sửa gen mới có thể sớm hiện thực hóa, trở thành công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Từ vùng đất vốn được xem là khắc nghiệt về thời tiết, một mô hình trồng lan hồ điệp ứng dụng công nghệ cao đã được hình thành tại Thanh Hóa. Không chỉ chủ động nguồn hoa Tết, mô hình còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp đô thị giá trị cao.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang được xem là “hạ tầng quyền lực mới” của thời đại, nông nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình sản xuất dựa trên kinh nghiệm sang mô hình dựa trên dữ liệu và công nghệ. Trao đổi với phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, ông Abraham Nguyễn Quang Huy - Chủ tịch Hội đồng Liên hiệp Kinh tế Toàn cầu (9S UNION), Phó Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia cho rằng, để AI thực sự đi vào nông nghiệp, điều cốt lõi không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở cách doanh nghiệp và nông dân được đặt vào trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Hiện nay, nhu cầu sử dụng dược liệu ngày càng gia tăng, cùng với yêu cầu khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế, việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học trong bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu đang trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược. Thực tiễn cho thấy, chỉ khi làm chủ được khoa học công nghệ từ khâu bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống đến xây dựng quy trình trồng, sơ chế, chế biến thì ngành dược liệu mới có thể phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là khâu đột phá chiến lược, Nghị quyết 57-NQ/TW đang mở ra hướng tiếp cận mới cho lĩnh vực nông nghiệp, từ chỗ dựa vào sản xuất truyền thống, thủ công dần chuyển sang mô hình dựa trên công nghệ, dữ liệu và sáng tạo.

Trong bối cảnh sản xuất lúa thâm canh đang đối mặt với nguy cơ suy thoái đất do lạm dụng phân bón hóa học, một nghiên cứu thực hiện tại Thanh Hóa cho thấy phân bón NPK hữu cơ vi sinh TN1 không chỉ giúp cây lúa Bắc Thịnh sinh trưởng khỏe, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh mà còn cho năng suất cao hơn từ 10,3–12,8% ngay cả khi giảm lượng bón tới 20%, qua đó mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội và mở ra hướng canh tác lúa bền vững, thân thiện với môi trường

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với hệ thống chính trị và bộ máy quản lý nhà nước ngày càng cao, đặc biệt là về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị và phát triển dựa trên tri thức. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời đã xác lập những định hướng mang tính đột phá về phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững.

Hiện nay, khoa học công nghệ ngày càng đóng vai trò then chốt trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, những cá nhân dám dấn thân nghiên cứu, làm chủ công nghệ và khai thác hiệu quả nguồn dược liệu bản địa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nước uống dưỡng chất Kanzen Life là kết tinh của một hành trình đổi mới sáng tạo bền bỉ, gắn với tấm gương người sáng lập, anh Lương Đức Bằng, người đã lấy khoa học làm điểm tựa, lấy sức khỏe cộng đồng làm mục tiêu theo đuổi lâu dài.

Sau giai đoạn xây dựng, làm sạch và liên thông dữ liệu, năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi dữ liệu đất đai bắt đầu đi vào trực tiếp quy trình giải quyết thủ tục hành chính của ngành Nông nghiệp và Môi trường. Dịch vụ công trực tuyến không còn dừng ở hạ tầng kỹ thuật, mà từng bước trở thành công cụ cải cách, tác động trực tiếp đến trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp.

Khởi nghiệp từ phế phẩm nông nghiệp, chị Vũ Thị Liễu đã tiên phong biến lá dứa thành sợi dệt may, một loại vải sinh học thân thiện môi trường. Không chỉ đưa sản phẩm dệt Việt Nam ra thị trường quốc tế, câu chuyện của chị còn truyền cảm hứng về chuyển đổi xanh gắn với chuyển đổi số, thúc đẩy sự phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường.

Nếu năm 2025 được xác định là năm ngành Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện nền tảng chuyển đổi số, thì Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai chính là trụ cột có quy mô lớn nhất, mức độ phức tạp cao nhất và tác động sâu rộng nhất trong toàn bộ tiến trình này. Việc hoàn thành xây dựng, làm giàu, làm sạch và đồng bộ dữ liệu đất đai trên phạm vi cả nước không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn đánh dấu bước ngoặt trong phương thức quản trị đất đai quốc gia trên môi trường số.