Du lịch nông nghiệp Thanh Hóa: “Phải đến vì cảnh, ở lại vì trải nghiệm, quay lại vì con người”

PV: Thưa bà, bà đánh giá thế nào về du lịch nông nghiệp tại Thanh Hóa hiện nay, những thuận lợi và khó khăn là gì?

TS. Nguyễn Thị Trúc Quỳnh:

Trong những năm gần đây, tại Thanh Hóa, du lịch nông nghiệp đã từng bước hình thành và phát triển gắn liền với quá trình xây dựng nông thôn mới, tái cơ cấu ngành nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Nhiều địa phương trong tỉnh đã chủ động khai thác các lợi thế sẵn có như quỹ đất nông nghiệp, cảnh quan làng quê, hệ thống canh tác truyền thống và bản sắc văn hóa địa phương để phát triển các mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch nông thôn và du lịch cộng đồng gắn với sản xuất nông nghiệp. Các mô hình này phân bố tương đối đa dạng, trải rộng từ khu vực đồng bằng ven biển, trung du đến miền núi, cho thấy sự tham gia ngày càng rõ nét của nhiều vùng sinh thái và cộng đồng dân cư trong tiến trình phát triển loại hình du lịch này.

Về thuận lợi, Thanh Hóa là địa phương có hệ thống tài nguyên thiên nhiên và văn hóa phong phú, đa dạng, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển du lịch nông nghiệp. Bên cạnh đó, truyền thống sản xuất nông nghiệp lâu đời cùng với tri thức bản địa và kỹ năng canh tác của người dân là yếu tố thuận lợi để hình thành các sản phẩm du lịch nông nghiệp mang đậm bản sắc địa phương. Du lịch nông nghiệp cũng đã được xác định là một trong những định hướng trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh. Ngoài ra, vị trí địa lý thuận lợi, khả năng kết nối giao thông với các trung tâm lớn giúp du khách dễ dàng kết hợp du lịch nông thôn, trải nghiệm nông nghiệp với các loại hình du lịch khác như du lịch biển, du lịch cộng đồng.

Tuy nhiên, quá trình phát triển du lịch nông nghiệp tại Thanh Hóa hiện vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Hạ tầng nông thôn và hệ thống dịch vụ phục vụ du lịch tại các vùng nông nghiệp còn thiếu và chưa đồng bộ, gây hạn chế trong việc tiếp cận và nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách. Các sản phẩm du lịch nông nghiệp chuyên biệt, có tính đặc trưng và khả năng cạnh tranh cao vẫn còn ít. Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư, chất lượng nguồn nhân lực phục vụ du lịch cũng như công tác xúc tiến, quảng bá cho loại hình du lịch này chưa thực sự đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn hiện nay.

PV: Theo bà, đâu là những yếu tố then chốt quyết định sự thành công của du lịch nông nghiệp ở Thanh Hóa?

TS. Nguyễn Thị Trúc Quỳnh:

Để các mô hình du lịch nông nghiệp ở Thanh Hóa thành công và trở thành một trong những loại hình du lịch khắc phục tính mùa vụ cho du lịch Thanh Hóa, đặc biệt là du lịch biển. Yếu tố then chốt và quan trọng là: Chất lượng “trải nghiệm do con người địa phương dẫn dắt” được chuẩn hóa và vận hành ổn định. Nói một cách khác, yếu tố them chốt cho sự thành công: Du lịch nông nghiệp phải là: Đến vì cảnh – ở lại vì trải nghiệm – quay lại vì con người và dịch vụ.

Yếu tố này được coi là then chốt bởi: Tài nguyên tự nhiên có thể đẹp nhưng dễ tương đồng giữa các địa phương; còn câu chuyện, cách làm nông, ẩm thực, lối sống, sự hiếu khách là thứ tạo dấu ấn riêng và khó sao chép. Du lịch nông nghiệp là du lịch tham gia – học – làm – cảm; nếu người dân không dẫn dắt tốt, trải nghiệm sẽ thành “đi ngắm cho biết”. Khi con người cùng quy trình dịch vụ làm tốt, mô hình mới giữ được chất lượng đồng đều, tạo những phản hồi tốt và dòng khách ổn định.

PV: Trong thời gian tới, theo bà, Thanh Hóa cần tập trung vào những định hướng và giải pháp trọng tâm nào để du lịch nông nghiệp phát triển hiệu quả, bền vững?

TS. Nguyễn Thị Trúc Quỳnh:

Để du lịch nông nghiệp tại Thanh Hóa phát triển hiệu quả và bền vững trong thời gian tới, cần tập trung vào một số định hướng và giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, xác định đúng mục tiêu phát triển, trong đó lấy nông nghiệp làm nền tảng, du lịch là giá trị gia tăng, không đảo ngược mục tiêu. Du lịch nông nghiệp chỉ thực sự bền vững khi được xây dựng trên nền sản xuất nông nghiệp ổn định, có chuỗi giá trị rõ ràng và mang lại sinh kế lâu dài cho người dân.

Thứ hai, quy hoạch và định hướng sản phẩm một cách bài bản, đặt du lịch nông nghiệp trong tổng thể chiến lược phát triển du lịch của tỉnh, gắn kết hài hòa với du lịch biển, văn hóa, sinh thái và cộng đồng. Cần lựa chọn những khu vực có lợi thế đặc thù để đầu tư trọng điểm, tránh phát triển dàn trải, manh mún theo phong trào.

Thứ ba, phát triển sản phẩm trải nghiệm “thật” và có điểm nhấn. Giá trị của du lịch nông nghiệp không nằm ở việc “có ruộng, có vườn”, mà ở kịch bản trải nghiệm rõ ràng: theo mùa vụ gì, du khách được làm gì, học gì, ăn gì, mua gì và câu chuyện văn hóa nào được kể. Các mô hình farmstay chỉ bền vững khi đảm bảo đồng thời dịch vụ tối thiểu, trải nghiệm nông nghiệp đúng nghĩa và quy trình phục vụ chuyên nghiệp, chứ không chỉ là nơi lưu trú ở nông thôn.

Thứ tư, đầu tư hạ tầng và khả năng tiếp cận điểm đến, bởi đây là yếu tố quyết định chất lượng trải nghiệm của du khách. Hạ tầng giao thông, biển chỉ dẫn, vệ sinh môi trường, bãi đỗ xe, điện – nước – viễn thông cần được quan tâm đồng bộ để các điểm du lịch nông nghiệp vận hành ổn định và tạo sự hài lòng cho du khách.

Thứ năm, xác định rõ vai trò của các bên trong hệ sinh thái du lịch nông nghiệp, gồm trang trại, doanh nghiệp, chính quyền, hiệp hội và cộng đồng. Trong đó, chính quyền đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ về cơ chế, chính sách và kết nối, thay vì can thiệp trực tiếp vào hoạt động vận hành của các mô hình.

Thứ sáu, phát triển nguồn nhân lực với trọng tâm “người dân là chủ thể”. Cần đẩy mạnh đào tạo ngắn hạn, thực hành theo từng công việc cụ thể như thuyết minh, thiết kế trải nghiệm, ẩm thực, lưu trú, bán sản phẩm OCOP, đảm bảo an toàn cho du khách. Đồng thời, xây dựng tài liệu hướng dẫn và tổ chức tập huấn thường xuyên để chuẩn hóa quy trình dịch vụ tại cơ sở.

Thứ bảy, đảm bảo tính bền vững về môi trường và quản lý sức chứa điểm đến. Du lịch nông nghiệp muốn phát triển lâu dài phải gắn với quản lý rác thải, nước thải, hạn chế nhựa dùng một lần, bảo vệ cảnh quan canh tác và hệ sinh thái, đồng thời có quy định rõ về sức chứa tại các khu vực nhạy cảm.

Cuối cùng, xây dựng thương hiệu du lịch nông nghiệp địa phương dựa trên giá trị thật của cộng đồng, với hệ thống nhận diện thống nhất và cơ chế kiểm soát chất lượng rõ ràng. Thương hiệu không chỉ là công cụ quảng bá mà còn là công cụ quản trị chất lượng và điều phối lợi ích giữa các bên. Song song với đó, cần lựa chọn đúng phân khúc thị trường, hướng tới nhóm khách có nhu cầu trải nghiệm, học hỏi, sẵn sàng chi trả hợp lý và tôn trọng giá trị nông thôn, thay vì chạy theo thị trường đại trà.

PV: Xin cảm ơn bà !