Lan tỏa mô hình sinh kế bền vững, thúc đẩy giảm nghèo

Đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, phục vụ trực tiếp công tác xóa đói giảm nghèo

Giai đoạn 2021–2025 Việt Nam đạt kết quả giảm nghèo vượt mục tiêu Quốc hội và Chính chủ giao, tỉ lệ hộ nghèo giảm từ 5,2% năm đầu kỳ xuống còn 1,9% năm 2024. Tỷ lệ hộ nghèo vùng dân tộc thiểu số còn 12,5%, giảm trung bình 4,4%/năm. Đời sống vật chất và tinh thần đặc biệt ở vùng khó khăn được cải thiện rõ rệt.

Trong những năm qua, Việt Nam đã 8 lần ban hành chuẩn nghèo quốc gia theo các mô hình giảm nghèo phù hợp với tình hình phát triển của đất nước từng thời kỳ. Việt Nam là 1 trong 30 quốc gia đầu tiên trên thế giới và là một trong những quốc gia đầu tiên ở châu Á áp dụng chuẩn nghèo đa chiều, đảm bảo mức sống tối thiểu gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

Trong tiến trình phát triển ngành nông nghiệp, hoạt động khuyến nông được xác lập là giải pháp chiến lược có tính hệ thống và xuyên suốt, tạo nên những bước đột phá quyết định trong công cuộc xóa đói giảm nghèo bền vững, đặc biệt tại các khu vực khó khăn, vùng sâu, vùng xa.

Đánh giá về kết quả chương trình giảm nghèo trong thời gian qua, ông Lê Minh Lịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhận định: "Trong suốt những năm qua, ngành khuyến nông đã chuyển giao đồng bộ các giải pháp kỹ thuật theo hướng nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp bền vững, bao gồm các biện pháp canh tác hiện đại để hướng dẫn cho bà con nông dân áp dụng các quy trình sản xuất mới thân thiện với môi trường như nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số trong nông nghiệp".

Thực tế cho thấy, việc xây dựng và triển khai các mô hình trình diễn đã mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp nông dân tiếp cận và áp dụng các kỹ thuật canh tác mới. Nổi bật là các mô hình trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản theo chuỗi giá trị, góp phần nâng cao giá trị gia tăng. Bên cạnh đó, công tác khuyến nông còn chú trọng đào tạo nghề, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ người dân nâng cao năng lực sản xuất.

Từ việc dạy kỹ thuật đơn thuần, hoạt động khuyến nông đã chuyển sang đào tạo, huấn luyện các mô hình sản xuất – kinh doanh theo chuỗi giá trị, giúp người dân không chỉ nâng cao năng lực sản xuất mà còn hình thành tư duy hàng hóa. Bên cạnh đào tạo, các chương trình còn gắn với thực hành, qua đó nâng cao kỹ năng và hiệu quả ứng dụng vào thực tiễn. Những hoạt động này không chỉ tạo thêm việc làm, góp phần giảm nghèo mà còn thúc đẩy phát triển các sản phẩm OCOP.

Ông Lê Minh Lịnh khẳng định: “Ngoài đào tạo, thay đổi tư duy sản xuất, chúng tôi còn hỗ trợ nông dân tiếp cận thông tin thị trường, tiêu chuẩn trong trồng trọt, chăn nuôi; đồng thời tạo điều kiện tham gia các hội chợ, diễn đàn để kết nối nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Qua đó, thúc đẩy ký kết các hợp đồng liên kết, bao tiêu sản phẩm".

Tập trung nguồn lực, tạo bước đột phá

Trong giai đoạn 2021–2025, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch giảm nghèo, lồng ghép với các chương trình, dự án hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo phát triển sản xuất, tiếp cận các chính sách khuyến nông, lâm nghiệp và thủy sản, qua đó nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo.

Tại tỉnh Tây Ninh trong thời gian qua, công tác giảm nghèo đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nếu đầu nhiệm kỳ toàn tỉnh có hơn 8.300 hộ nghèo, đến đầu năm 2025, con số này còn hơn 3.000 hộ. Đời sống các hộ nghèo được cải thiện toàn diện, 100% các hộ có bảo hiểm y tế, 97% trẻ em đến trường đúng độ tuổi theo quy định; 99% hộ gia đình sử dụng nước sạch. Hơn 173.000 lượt hộ được vay vốn với hơn 7.200 tỷ đồng; 924 căn nhà tạm đã được hỗ trợ sửa chữa, xây dựng kiến cố. Người dân trên địa bàn tỉnh được hỗ trợ, hướng dẫn chuyển đổi sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, sản xuất theo hướng hữu cơ. Các hộ dân tích cực học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm phát triển kinh tế, cùng nhau vươn lên thoát nghèo.

Ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn Phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: "Kinh nghiệm mà chúng tôi đúc kết trong công tác giảm nghèo là việc trao cần câu và chỉ cả chỗ câu cho người nghèo. Trao cơ hội để người dân tự lực vươn lên. Nông thôn mới thành công trước tiên là nhờ vào cộng đồng, phát huy được quy chế dân chủ ở cơ sở để người dân tự bàn bạc, tự quyết định mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện thực tiễn của họ, chúng ta không áp đặt từ trên xuống. Lấy người khá giả dẫn dắt người nghèo, có sự hỗ trợ tương hỗ lẫn nhau giữa các hộ dân trong từng cộng đồng, nòng cốt là các hộ khá giả, chúng tôi khuyến khích các mô hình kinh tế hợp tác".

Các hộ sản xuất giỏi trong thôn bản sẽ là nòng cốt, hướng dẫn các hộ khác kỹ thuật, tập hợp và hỗ trợ bao tiêu đầu ra cho các hộ khác, tự lập ra các nhóm hộ liên kết, có thể là hợp tác xã hoặc nhóm hộ nhỏ với nhau. Khi thấy hàng xóm làm được thì những hộ gia đình khác sẽ có niềm tin và động lực để  làm theo.

Về thời cơ trong giai đoạn tới, ông Phương Đình Anh cho rằng: Cơ hội lớn nhất chính là sự cộng hưởng nguồn lực, nếu như giai đoạn 2021–2025, các xã nghèo thường được bố trí nguồn lực từ Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, đối với các chương trình mục tiêu quốc gia khác nếu như trùng đối tượng, trùng địa bàn sẽ không được bố trí nguồn lực.

Nhưng nay khi tích hợp 3 chương trình với nhau, gồm: Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững và Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vào một chương trình quốc gia chung, các xã nghèo sẽ được hưởng lợi hơn rất nhiều. Ông Phương Đình Anh phân tích: "Đầu tiên là việc tập trung nguồn lực, trước đây là 3 chương trình đầu tư cho các địa bàn khác nhau, đến nay các chương trình được gộp lại cùng hướng về một địa bàn. Như vậy sự cộng hướng về nguồn lực chính là cơ hội lớn nhất".

Nếu như trước đây việc triển khai còn phụ thuộc vào từng dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, thì nay các chương trình đã được tích hợp, tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Theo đó, cộng đồng dân cư được trao quyền chủ động bàn bạc, thống nhất và quyết định thứ tự ưu tiên các công việc, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Cùng với đó, tư duy thị trường từng bước được hình thành. Các mô hình giảm nghèo hiện nay không còn dừng lại ở câu hỏi “trồng cây gì, nuôi con gì”, mà chuyển sang sản xuất theo quy chuẩn, hướng sinh thái nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Nhờ đó, nông sản có thể tham gia trực tiếp vào các chuỗi giá trị sạch, hiện đại ngay tại địa phương.