Sau hơn một thập kỷ đồng hành cùng công tác bảo vệ môi trường (BVMT), Nhà máy xử lý chất thải rắn Ninh Bình (Nhà máy) đang gặp nhiều khó khăn khi chuyển sang cơ chế tự chủ tài chính. Là đơn vị công ích nhưng phải vận hành như doanh nghiệp thuần túy, nhà máy rất cần một cơ chế linh hoạt và phù hợp với đặc thù lĩnh vực môi trường để có thể duy trì hoạt động bền vững, hiệu quả.
Giữ nhịp vận hành vì môi trường xanh
Sau hơn một thập kỷ đồng hành cùng công tác bảo vệ môi trường, Nhà máy xử lý chất thải rắn Ninh Bình đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới khi chuyển sang cơ chế tự chủ tài chính. Là đơn vị công ích, nhưng phải vận hành như một doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thông thường, Nhà máy rất cần một cơ chế điều hành linh hoạt, phù hợp với đặc thù của lĩnh vực môi trường để có thể duy trì hoạt động ổn định và hiệu quả.
Nhà máy xử lý chất thải rắn Ninh Bình được thành lập năm 2014, đến nay đã góp phần tích cực vào việc bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh. Từ khi đi vào hoạt động, Nhà máy luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo của UBND tỉnh Ninh Bình, chủ động khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, đảm bảo công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt đúng quy định.
Từ mô hình sự nghiệp có thu ban đầu, đến năm 2022, nhà máy chính thức tự chủ 100% kinh phí hoạt động, tự cân đối nguồn thu – chi từ dịch vụ xử lý rác và sản xuất phân mùn hữu cơ. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ giúp đơn vị năng động hơn, chủ động trong quản trị, tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy, khi áp dụng cơ chế tự chủ một cách “đồng loạt” cho lĩnh vực đặc thù như môi trường, nhiều bất cập đã bộc lộ rõ.
Theo ông Lã Phú Dũng – Giám đốc Nhà máy xử lý chất thải rắn Ninh Bình, việc áp dụng cơ chế tự chủ toàn phần trong lĩnh vực môi trường đang tạo ra nhiều áp lực về tài chính, nhân lực và thiết bị đối với đơn vị.
Gánh nặng từ cơ chế tự chủ và đơn giá lạc hậu
Thực tế, đơn giá xử lý rác hiện nay của Nhà máy chỉ ở mức 90.200 đồng/tấn, được xây dựng từ nhiều năm trước, khi giá nguyên – nhiên vật liệu và chi phí lao động còn thấp. Mức đơn giá này không còn phù hợp với tình hình hiện nay, trong khi doanh nghiệp phải tự đảm bảo toàn bộ chi phí vận hành – từ lương, bảo hiểm, sửa chữa thiết bị, quản lý tài sản đến chi phí quan trắc môi trường.
Từ năm 2022, khi ngân sách nhà nước không còn hỗ trợ, toàn bộ nguồn chi phí duy trì hoạt động của nhà máy phải lấy từ doanh thu dịch vụ. Trong khi đó, lượng rác đầu vào tăng gần 3 lần so với thiết kế ban đầu – từ 150 tấn/ngày lên 430 tấn/ngày – khiến chi phí xử lý và khối lượng công việc đều tăng mạnh.
Do công suất dây chuyền phân loại và sản xuất phân vi sinh chỉ đạt khoảng 200 tấn/ngày nên phần lớn rác vẫn phải xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận hành, mà còn dẫn tới tình trạng quá tải hố chôn lấp, ảnh hưởng đến công tác bảo vệ môi trường khu vực xung quanh.
Cùng với đó, giá vật tư, nhiên liệu, nhân công đều tăng mạnh qua các năm, khiến bài toán tài chính của nhà máy ngày càng khó khăn. Báo cáo của Nhà máy cho biết, mức đơn giá xử lý rác hiện nay không còn phù hợp, khiến đơn vị gặp khó trong việc tái đầu tư, nhất là khi các yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường, kiểm kê khí nhà kính và cấp phép ngày càng chặt chẽ.
Không chỉ vậy, hồ sơ quyết toán dự án xử lý chất thải rắn của tỉnh đến nay vẫn chưa được bàn giao đầy đủ, gây khó khăn cho việc theo dõi, bảo trì và khấu hao tài sản. Nhiều phương tiện chuyên dùng của nhà máy đã được điều chuyển cho các đơn vị khác nhưng chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể về quyền sở hữu, khiến công tác quản lý tài sản trở nên phức tạp và thiếu đồng bộ.
Khi doanh nghiệp công ích phải gồng mình vì môi trường
Bên cạnh áp lực tài chính, đội ngũ công nhân môi trường cũng đang phải làm việc trong điều kiện đặc biệt độc hại và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tiếp xúc trực tiếp với rác sinh hoạt, nước rỉ rác, vật sắc nhọn và mầm bệnh, người lao động đối mặt nguy cơ cao về sức khỏe và tâm lý. Tuy nhiên, các chính sách đãi ngộ, phụ cấp đặc thù cho nhóm nghề này còn hạn chế, khiến việc giữ chân lao động gặp nhiều khó khăn.
Ở một khía cạnh khác, công tác tiêu thụ phân mùn hữu cơ – hướng đi nhằm tận dụng rác thải làm nguyên liệu tái chế – lại đang gặp nhiều trở ngại. Do sản phẩm được sản xuất từ rác sinh hoạt, tâm lý e ngại của người dùng khiến sản lượng tiêu thụ thấp, chưa đủ bù chi phí sản xuất. Việc đăng ký và chứng nhận sản phẩm làm phân bón hữu cơ cũng gặp khó vì quy trình phức tạp và thiếu cơ chế khuyến khích.
Cùng với đó, việc chưa triển khai hiệu quả phân loại rác tại nguồn làm giảm hiệu quả xử lý và tăng chi phí nhân công. Phần lớn rác đầu vào vẫn lẫn nhiều tạp chất như gạch, thủy tinh, kim tiêm… khiến dây chuyền phải phân loại thủ công, tốn sức và chi phí, giảm hiệu suất sản xuất phân vi sinh.
Nhà máy xử lý chất thải rắn Ninh Bình kiến nghị tổ chức phân loại rác thải tại nguồn nhằm tận dụng tối đa lượng rác có khả năng tái chế, tăng nguồn thu, giảm chi phí nhân công và nâng cao sản lượng sản xuất phân vi sinh. Giải pháp này không chỉ giúp giảm lượng rác phải chôn lấp, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo vệ môi trường lâu dài.
Những bất cập này cho thấy, một nhà máy xử lý rác khó có thể hoạt động hiệu quả nếu không có sự đồng bộ từ khâu phân loại đến xử lý. Doanh nghiệp công ích không thể gồng mình mãi khi vừa đảm nhận nhiệm vụ môi trường, vừa phải tự cân đối tài chính trong điều kiện thiếu cơ chế hỗ trợ.
Cần cơ chế tài chính linh hoạt để doanh nghiệp không “đuối sức”
Từ thực tế hoạt động, Nhà máy xử lý chất thải rắn Ninh Bình kiến nghị UBND tỉnh Ninh Bình xem xét chuyển mô hình hoạt động từ tự chủ toàn phần sang tự chủ một phần kinh phí, hoặc ban hành đơn giá xử lý rác mới sát với chi phí thực tế. Đây không chỉ là vấn đề riêng của Ninh Bình, mà còn là bài toán chung của nhiều đơn vị công ích trong lĩnh vực môi trường hiện nay.
Cũng theo ông Lã Phú Dũng, nếu có cơ chế hỗ trợ tiền lương cơ bản cho người lao động trong khi doanh nghiệp vẫn tự chủ các khoản chi thường xuyên, Nhà máy sẽ có đủ dư địa tài chính để bảo dưỡng thiết bị, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực xử lý rác và đảm bảo đời sống cho công nhân.
Song song đó, tỉnh cần sớm ban hành đơn giá dịch vụ công phù hợp, tính đủ chi phí xử lý, quan trắc, kiểm kê khí nhà kính và xử lý chất thải nguy hại. Khi chi phí được định giá đúng và đủ, doanh nghiệp công ích mới có thể hoạt động bền vững, đảm bảo mục tiêu kép: vừa phục vụ cộng đồng, vừa tự chủ hiệu quả.
Về dài hạn, việc đẩy nhanh tiến độ Dự án Điện rác Ninh Bình sẽ giúp giảm áp lực chôn lấp, tận dụng rác làm năng lượng, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn và phát thải thấp. Khi đó, vai trò của các doanh nghiệp công ích sẽ được khẳng định rõ hơn, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất xanh.
Trong tiến trình phát triển bền vững, các doanh nghiệp công ích trong lĩnh vực môi trường chính là lực lượng tuyến đầu, chịu trách nhiệm cho phần việc nặng nhọc nhất nhưng ít mang lại lợi nhuận. Vì vậy, cơ chế tự chủ cần được thiết kế linh hoạt, có lộ trình và mang tính đặc thù, tránh “khoán trắng” khiến đơn vị không đủ sức vận hành.
Chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn hay mục tiêu Net Zero được hiện thực hóa từ những hành động cụ thể như duy trì một nhà máy xử lý rác hoạt động ổn định, bảo đảm vệ sinh môi trường cho cộng đồng. Vì vậy, các chính sách hỗ trợ liên quan, từ đơn giá xử lý, đầu tư hạ tầng, đến chăm lo đời sống người lao động, cần được xem là đầu tư dài hạn cho tương lai xanh và bền vững.
Giữ cho doanh nghiệp môi trường công ích đứng vững cũng chính là bảo vệ nền tảng cho sự phát triển lâu dài, an toàn và nhân văn.
Ngày 29/6/2025, UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành Quyết định số 788/QĐ-UBND chấp thuận chủ trương đầu tư dự án xây dựng, vận hành nhà máy xử lý chất thải rắn tại Thung Quèn Khó, phường Trung Sơn. Dự án có tổng vốn đầu tư 650 tỷ đồng, sử dụng diện tích đất khoảng 3,86 ha và được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết bài toán xử lý rác thải sinh hoạt lẫn chất thải công nghiệp thông thường đang tồn đọng trên địa bàn tỉnh.
Theo nội dung quyết định, nhà máy được thiết kế với công suất xử lý khoảng 500 tấn/ngày đêm. Ngoài việc xử lý chất thải phát sinh hàng ngày, dự án còn tập trung vào việc xử lý các bãi rác cũ đã chôn lấp trước đó, đồng thời ưu tiên ứng dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường.
Việc thu hồi, tái chế và tái sử dụng chất thải rắn được đặc biệt khuyến khích, hướng tới mô hình “Cộng sinh công nghiệp” kết hợp với các nhà máy xi măng và phát triển kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực xử lý chất thải.
>>>>>> Xin vui lòng xem thêm:
- Ninh Bình: Giảm nghèo bền vững - Hành trình vì cuộc sống ấm no
- Ninh Bình chú trọng phát triển kinh tế biển bền vững gắn với ứng phó biến đổi khí hậu
- Bài 5: Hệ thống thuỷ lợi Mỹ Thành - Nhiều kênh mương xuống cấp, đổ vỡ
- Bài 10: Hệ thống thủy lợi Bắc Nam Hà: Áp lực từ cơ chế tài chính và hiện đại hóa trong kỷ nguyên số
Ngày 24/12, tại Hà Nội, Báo Văn Hóa (Bộ VHTTDL) phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) và các đơn vị liên quan tổ chức Lễ vinh danh “Khách sạn tiêu biểu không thuốc lá”, lần thứ I - năm 2025.
Sáng 20/12, phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa đã long trọng tổ chức Lễ phát động toàn dân tham gia bảo vệ môi trường vì một Việt Nam “sáng – xanh – sạch – đẹp”. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong công tác bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững.
Nhiều ngày liên tiếp, Hà Nội chìm trong lớp sương bụi mịn dày đặc, khi chỉ số chất lượng không khí thường xuyên ở mức kém. Ô nhiễm không khí đang gây ra những tác động âm thầm và dai dẳng lên sức khỏe cộng đồng, đồng thời đặt ra áp lực ngày càng lớn đối với công tác quản lý môi trường không khí của Thành phố Hà Nội.
Chiều 15/12, Bộ Công Thương long trọng tổ chức Lễ trao giải cuộc thi Báo chí viết về bảo vệ môi trường ngành Công Thương năm 2025.
Ngày 11/12/2025, tại TP. Hồ Chí Minh, Ban Quản lý các khu chế xuất (KCX) và khu công nghiệp (KCN) TP Hồ Chí Minh (HEPZA), Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) tổ chức Hội thảo “Thúc đẩy mô hình Khu công nghiệp sinh thái - Hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải các-bon”. Tham dự Hội thảo có đại diện Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và môi trường; Các Sở, Ban Quản lý KCN, KKT các tỉnh, thành phố; Chủ đầu tư kinh doanh, phát triển hạ tầng KCX-KCN Thành phố Hồ Chí Minh…
