Nghiên cứu

Bảo vệ lợi ích công trong quản lý tài nguyên và môi trường: Từ chính sách đến thực tiễn

06/06/2026

Tóm tắt: Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công được xem là bước tiến quan trọng trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Trong bối cảnh các tranh chấp liên quan đến môi trường, đất đai, tài nguyên, hệ sinh thái và lợi ích cộng đồng ngày càng phức tạp, cơ chế tố tụng công ích không chỉ mang ý nghĩa đổi mới tư pháp mà còn mở ra công cụ quản trị hiện đại nhằm tăng cường bảo vệ lợi ích công cộng, thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà nước. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn và yêu cầu đặt ra đối với tố tụng công ích trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường; đồng thời đánh giá những khó khăn bước đầu trong quá trình triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng hiện đại, đồng bộ và phù hợp với yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Bài 2: Đặt nền móng cho “nông nghiệp tri thức” từ chuỗi công nghệ phôi hiện đại

Ảnh hưởng của chính sách thuế quan Hoa Kỳ đến chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu và nhu cầu nhập khẩu bông nguyên liệu

Độc đáo mô hình sản xuất tảo xoắn spirulina của anh nông dân ngoại thành Hà Nội

Được xem là nguồn dinh dưỡng quý, tảo Spirulina không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn đòi hỏi quy trình sản xuất nghiêm ngặt. Với niềm say mê nghiên cứu, anh Bùi Bá Quát (xã Trần Phú, Hà Nội) đã hoàn thiện quy trình sản xuất khép kín, kiểm soát chặt chẽ từng khâu để nâng cao chất lượng sản phẩm.
Tác động của rủi ro địa chính trị đến biến động giá bông và hàm ý địa chính trị cho doanh nghiệp nhập khẩu Việt Nam

Thị trường bông thế giới trong những năm gần đây chứng kiến nhiều biến động mạnh dưới tác động đồng thời của xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu, đứt gãy chuỗi cung ứng và thay đổi trong cán cân cung - cầu toàn cầu. Là quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn bông nhập khẩu phục vụ ngành kéo sợi và dệt may, Việt Nam chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các cú sốc giá trên thị trường quốc tế. Mối quan hệ giữa rủi ro địa chính trị và biến động giá bông toàn cầu ngày càng ảnh hưởng rõ rệt, tác động mạnh đến hoạt động nhập khẩu của doanh nghiệp Việt Nam. Các doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường ngày càng bất định cần tập trung vào công tác quản trị rủi ro nhằm nâng cao năng lực thích ứng.
Từ chuyển giao giống lạc đến nâng tầm hợp tác nông nghiệp Việt Nam – Cuba

Thông qua các nghị định thư hợp tác nông nghiệp, Việt Nam đã chuyển giao thành công nhiều giống lạc năng suất cao sang Cuba, mang lại hiệu quả rõ rệt cả về kinh tế và xã hội. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Ngọc Quất, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ (Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm), để hiểu rõ hơn kết quả triển khai cũng như định hướng trong thời gian tới.
Phát huy tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp đơn vị hành chính hiện nay

Tư tưởng đại đoàn kết toàn dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ lâu đã được khẳng định là nền tảng và động lực quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh hiện nay, khi cả nước đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu củng cố và phát huy sức mạnh đoàn kết càng trở nên cấp thiết. Bài viết của Ths. Phạm Thị Bích Ngọc, Khoa Nhà nước và Pháp luật, Trường Chính trị tỉnh Ninh Bình làm rõ các nguyên tắc cốt lõi của tư tưởng đoàn kết: đoàn kết là sức mạnh, đoàn kết rộng rãi toàn diện và hướng tới mục tiêu chung của dân tộc. Bài viết đồng thời phân tích những thách thức mới như chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, nguy cơ chia rẽ xã hội. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nhằm phát huy đại đoàn kết gắn với xây dựng chính quyền tinh gọn, củng cố niềm tin nhân dân và phát huy dân chủ trong giai đoạn mới.
Nâng cao chất lượng đội ngũ công chức cấp xã đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp giai đoạn hiện nay
Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học trong bảo tồn, nghiên cứu dược liệu

Hiện nay, nhu cầu sử dụng dược liệu ngày càng gia tăng, cùng với yêu cầu khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế, việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học trong bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu đang trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược. Thực tiễn cho thấy, chỉ khi làm chủ được khoa học công nghệ từ khâu bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống đến xây dựng quy trình trồng, sơ chế, chế biến thì ngành dược liệu mới có thể phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Ước tính hệ số phát thải khí nhà kính (KNK) của lưới điện Việt Nam 2025
Ảnh hưởng của phân NPK hữu cơ vi sinh dạng hạt đến năng suất của giống lúa Bắc Thịnh trong vụ xuân tại tỉnh Thanh Hoá

Trong bối cảnh sản xuất lúa thâm canh đang đối mặt với nguy cơ suy thoái đất do lạm dụng phân bón hóa học, một nghiên cứu thực hiện tại Thanh Hóa cho thấy phân bón NPK hữu cơ vi sinh TN1 không chỉ giúp cây lúa Bắc Thịnh sinh trưởng khỏe, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh mà còn cho năng suất cao hơn từ 10,3–12,8% ngay cả khi giảm lượng bón tới 20%, qua đó mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội và mở ra hướng canh tác lúa bền vững, thân thiện với môi trường
Canh tác không đất trong nghiên cứu giống khoai tây

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên đất và yêu cầu ngày càng cao của thị trường nông sản, việc đổi mới phương thức nghiên cứu, sản xuất giống cây trồng trở thành yêu cầu cấp thiết. Tại Việt Nam, Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đang đẩy mạnh ứng dụng hệ thống nhà màng, canh tác không đất kết hợp Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu, tạo giống khoai tây. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao chất lượng giống, giảm lao động thủ công mà còn mở ra hướng phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, bền vững, gắn kết chặt chẽ giữa nhà khoa học và doanh nghiệp.
Gánh trên vai hàng chục nghìn nguồn gen - TS. Phạm Hùng Cương nói về khó khăn, kỳ vọng và hướng đột phá

Từ những kho hạt giống bảo quản ở nhiệt độ âm sâu đến các cơ sở dữ liệu di truyền ngày càng phức tạp, công tác bảo tồn nguồn gen cây trồng tại Việt Nam đang đặt lên vai Trung tâm Tài nguyên thực vật (PRC) một trọng trách đặc biệt: bảo vệ vốn di truyền, tài sản quốc gia - nền tảng của an ninh lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu và chiến lược phát triển giống cây trồng dài hạn. Ở Kỳ 2 của tuyến bài, TS. Phạm Hùng Cương - Phó Giám đốc PRC chia sẻ thẳng thắn về những áp lực phía sau cánh cửa phòng lưu giữ gen, những kỳ vọng thực tế và hướng đột phá cần thiết để biến tài sản di truyền quốc gia thành động lực phát triển nông nghiệp hiện đại.
Bảo tồn nguồn gen giữa thời đại dữ liệu lớn: Góc nhìn của TS. Phạm Hùng Cương

Giữa kỷ nguyên dữ liệu - khi “big data” được xem là “dầu mỏ mới” - công tác bảo tồn nguồn gen thực vật tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Với hàng chục nghìn mẫu nguồn gen cây trồng cần được lưu giữ, đánh giá, số hóa và khai thác, bảo tồn ngày nay không còn dừng lại ở việc “giữ giống”, mà đòi hỏi cách tiếp cận dựa trên dữ liệu, công nghệ và tầm nhìn dài hạn. Trong cuộc phỏng vấn chuyên đề dưới đây, TS. Phạm Hùng Cương - Phó Giám đốc Trung tâm Tài nguyên thực vật (PRC) - chia sẻ những góc nhìn từ thực tiễn quản lý một trong những “kho tài sản di truyền” quan trọng của quốc gia, đồng thời phân tích cơ hội, thách thức và định hướng phát triển để biến nguồn gen cây trồng thành tài sản sống, phục vụ nông nghiệp hiện đại và bền vững..
Ô nhiễm dầu khó nhận biết và đề xuất giải pháp quản lý

Ô nhiễm dầu không chỉ xuất hiện qua những vệt loang dễ thấy, mà còn tồn tại ở dạng “vô hình” – hòa tan, khuếch tán và lắng sâu trong nước, đất, âm thầm gây hại hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu thực hiện tại Quảng Ninh cho thấy 100% mẫu nước đều vượt quy chuẩn, nhiều vị trí cao gấp 3–5 lần mức cho phép, phản ánh khoảng trống lớn trong quản lý, giám sát và ứng phó dầu khó nhận biết. Từ đó, nhóm tác giả đề xuất loạt giải pháp kỹ thuật và thể chế nhằm kiểm soát dạng ô nhiễm đặc thù nhưng đang bị bỏ ngỏ này.
Bác sĩ Nguyễn Công Hân: Ứng dụng khoa học đánh thức di sản Trà Shan Tuyết ngàn năm

Tham luận của Bác sĩ Nguyễn Công Hân, người sáng lập Dragon Tea Suối Giàng, tại hội thảo "Phát triển và nâng tầm giá trị trà Shan Tuyết” do Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã mở ra góc nhìn đầy thuyết phục về giá trị khoa học và ứng dụng công nghệ để phát triển của loại trà đặc hữu này.
Đề xuất lộ trình để ứng dụng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất dạng điện tử

Trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 mở ra hành lang pháp lý mới cho chuyển đổi số, việc thay thế Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bằng dữ liệu điện tử trở thành yêu cầu cấp thiết của quản trị hiện đại. Dựa trên phân tích toàn diện cơ sở pháp lý, hạ tầng kỹ thuật và thực tiễn triển khai tại các địa phương, nghiên cứu đề xuất lộ trình ba giai đoạn để ứng dụng GCN điện tử trên phạm vi toàn quốc. Lộ trình này không chỉ hướng tới tinh gọn thủ tục, giảm chi phí xã hội mà còn tạo bước chuyển quan trọng trong minh bạch hóa thông tin đất đai, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
TS. Phạm Hùng Cương: Nghiên cứu tính chịu hạn của 50 giống lúa địa phương và ứng dụng trong chọn giống lúa bền vững

Biến đổi khí hậu đang gia tăng mức độ và tần suất hạn hán tại các vùng sản xuất lúa ở Việt Nam, khiến nông dân gặp khó khăn trong việc duy trì năng suất lúa ổn định. Trước tình hình đó, việc nghiên cứu và khai thác các nguồn gen lúa địa phương có khả năng chịu hạn là một trong những giải pháp quan trọng. Nhằm đánh giá đa dạng di truyền và xác định các giống lúa chịu hạn, TS. Phạm Hùng Cương - Phó Giám đốc Trung tâm Tài nguyên thực vật, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam cùng nhóm nghiên cứu đã thực hiện một nghiên cứu sâu rộng về 50 giống lúa địa phương lưu giữ tại Ngân hàng gen thực vật quốc gia. Bài phỏng vấn dưới đây với TS. Phạm Hùng Cương sẽ giúp độc giả hiểu rõ hơn về kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn của nó trong chọn tạo giống lúa chịu hạn.
Đằng sau những đám khói trắng: Tác nhân “thầm lặng” của ô nhiễm không khí

Khi nhắc đến ô nhiễm không khí, ta thường nghĩ ngay tới khói xe, khói từ ống khói nhà máy hay bụi từ các công trình xây dựng,... Tuy nhiên, đằng sau những đám khói trắng dễ thấy ấy, còn một “tác nhân thầm lặng” đang âm thầm bao phủ bầu không khí, chính là việc đốt rơm rạ thu hoạch sau mỗi mùa gặt. Hoạt động tưởng chừng vô hại này lại tạo ra lượng lớn bụi mịn PM2.5, khí độc và khí nhà kính,... là những yếu tố góp phần làm suy giảm chất lượng không khí, đe dọa sức khỏe cộng đồng, gây tổn thất kinh tế và cản trở nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu.
Xây dựng bản đồ nguy cơ lũ quét các xã phía Bắc tỉnh Tuyên Quang (tỉnh Hà Giang cũ) bằng phương pháp Trí tuệ nhân tạo Địa thông tin

Nghiên cứu ứng dụng GeoAI với các mô hình học máy (XGBoost, MLP, SVM) và dữ liệu viễn thám - GIS để xây dựng bản đồ nguy cơ lũ quét cho khu vực phía bắc tỉnh Tuyên Quang, nơi thường xuyên chịu thiệt hại nặng do lũ quét. Kết quả cho thấy mô hình XGBoost đạt độ chính xác cao nhất (Kappa = 0,87) và phân vùng nguy cơ lũ quét thành 5 cấp độ, hỗ trợ quy hoạch và giảm thiểu rủi ro thiên tai.